استنت‌گذاری شریان کاروتید چیست، چگونه انجام می‌شود و چه زمانی لازم است

🧠 استنت‌گذاری شریان کاروتید (Carotid Artery Stenting) که به اختصار CAS نامیده می‌شود، یک روش درمانی پیشرفته و کم‌تهاجمی برای باز کردن رگ‌های اصلی گردن است که وظیفه خون‌رسانی به مغز را بر عهده دارند. در این روش، پزشکان با استفاده از یک استنت (توری فلزی ظریف و منعطف)، بخش‌های تنگ شده رگ را که به دلیل رسوب چربی و کلسیم (پلاک) منقبض شده‌اند، باز می‌کنند. این کار باعث برقرار شدن مجدد جریان خون قوی به مغز شده و خطر بروز سکته مغزی را که یکی از اصلی‌ترین عوامل ناتوانی در جهان است، به شدت کاهش می‌دهد.

🏗️ ضرورت انجام این عمل زمانی ایجاد می‌شود که تنگی شریان کاروتید به حدی برسد که مغز در معرض خطر محرومیت از اکسیژن قرار گیرد یا قطعات کوچکی از پلاک‌های چربی جدا شده و باعث سکته‌های کوچک (TIA) شوند. برای بیمارانی که به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای یا شرایط خاص آناتومیک، کاندید مناسبی برای جراحی باز گردن (اندارترکتومی) نیستند، استنت‌گذاری یک جایگزین فوق‌العاده ایمن و موثر است که بدون نیاز به برش‌های بزرگ پوستی و بیهوشی عمومی سنگین، مسیر حیات را به سمت مغز باز نگه می‌دارد.

🩺 فرآیند اجرا معمولاً در اتاق آنژیوگرافی و تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. جراح یک کاتتر (لوله بسیار نازک و بلند) را از طریق یک سوراخ کوچک در رگ کشاله ران یا مچ دست وارد کرده و با دقت به سمت گردن هدایت می‌کند. تمام این مراحل تحت هدایت تصاویر زنده اشعه ایکس (فلوروسکوپی) انجام می‌شود تا پزشک بتواند با دقت میلی‌متری، محل تنگی رگ را شناسایی و ابزارهای درمانی را دقیقاً در مرکز ضایعه مستقر کند. این روش از داخل رگ عمل کرده و هیچ آسیبی به بافت‌های حساس اطراف گردن وارد نمی‌کند.

💉 یکی از حیاتی‌ترین ویژگی‌های فنی این عمل، استفاده از “سیستم حفاظت آمبولی” (EPD) است. این سیستم مانند یک چتر مینیاتوری یا فیلتر بسیار ظریف در بالای محل تنگی قرار می‌گیرد. هدف از این فیلتر، به دام انداختن ذرات ریز چربی یا لخته‌هایی است که ممکن است در حین باز کردن رگ جدا شوند. این تکنولوژی هوشمندانه تضمین می‌کند که هیچ ذره مزاحمی به سمت عروق ظریف مغز حرکت نکند و امنیت بیمار در طول فرآیند باز کردن رگ به حداکثر برسد.

🌪️ پس از قرار دادن فیلتر حفاظتی، نوبت به “آنژیوپلاستی” می‌رسد؛ یعنی یک بالون کوچک در محل تنگی باز می‌شود تا پلاک‌ها را به دیواره رگ فشار داده و فضا را باز کند. بلافاصله پس از آن، استنت (فنر فلزی) در محل رها شده و مانند یک داربست دائمی، دیواره رگ را در وضعیت باز نگه می‌دارد. استنت‌ها از آلیاژهای پیشرفته‌ای مانند نیتینول ساخته شده‌اند که خاصیت ارتجاعی دارند و در برابر حرکات گردن و فشارهای خارجی، شکل خود را حفظ کرده و مانع از تنگ شدن مجدد رگ در درازمدت می‌شوند.

🌊 ایمنی بیمار در استنت‌گذاری کاروتید بسیار بالاست و کل فرآیند معمولاً کمتر از یک ساعت طول می‌کشد. بیمار در طول عمل بیدار است و پزشک می‌تواند به طور مداوم سطح هوشیاری و عملکرد حرکتی او را بررسی کند. این موضوع ریسک‌های ناشی از بیهوشی عمومی را حذف کرده و اجازه می‌دهد بیمار بلافاصله پس از عمل، بهبود جریان خون را حس کند. در پایان، فیلتر حفاظتی به همراه ذرات احتمالی به دام افتاده از بدن خارج شده و تنها استنت در جای خود باقی می‌ماند تا نگهبان همیشگی جریان خون مغز باشد.

🛡️ دوران نقاهت پس از این روش بسیار سریع است؛ اکثر بیماران تنها یک شب برای تحت نظر بودن در بیمارستان می‌مانند و روز بعد مرخص می‌شوند. بر خلاف جراحی باز، هیچ زخمی روی گردن وجود ندارد و بیمار نیاز به بخیه یا پانسمان‌های بزرگ ندارد. فرد می‌تواند ظرف چند روز به فعالیت‌های عادی زندگی خود بازگردد. این سرعت در بهبودی برای افرادی که نگران محدودیت‌های پس از عمل هستند، یک مزیت بزرگ محسوب می‌شود و کیفیت زندگی آن‌ها را به سرعت ارتقا می‌دهد.

🏥 پایش نتایج درمان شامل انجام سونوگرافی داپلر یا سی‌تی‌آنژیوگرافی در فواصل زمانی منظم است تا از باز بودن استنت و عدم تشکیل پلاک‌های جدید اطمینان حاصل شود. همچنین مصرف داروهای ضد‌پلاکت (مانند آسپرین و کلوپیدوگرل) برای مدتی پس از عمل الزامی است تا از لخته شدن خون روی سطح فلزی استنت جلوگیری شود. این نظم دارویی، در کنار کنترل فشار خون و چربی، ضامن موفقیت دائمی استنت‌گذاری و پیشگیری قطعی از سکته مغزی در آینده خواهد بود.

🔬 مراقبت‌های خانگی شامل پیاده‌روی سبک، نوشیدن آب کافی و پرهیز از فعالیت‌های ناگهانی گردن در روزهای اول است. بیمار باید به علائمی مانند ضعف ناگهانی یا اختلال تکلم حساس باشد، هرچند که با وجود استنت، این احتمالات به شدت کاهش می‌یابند. استنت‌گذاری کاروتید در واقع یک بازسازی مهندسی شده در قلب سیستم خون‌رسانی مغز است که با تکیه بر تکنولوژی‌های حفاظتی، امنیت و آرامش را به بیمارانی که در معرض تهدید سکته بودند، بازمی‌گرداند.

💡 در نهایت، استنت‌گذاری شریان کاروتید نمادی از پیشرفت پزشکی در جهت درمان‌های بدون درد و خونریزی است. این روش با جایگزینی چاقوی جراحی با ابزارهای مینیاتوری و هوشمند، ریسک‌های بزرگ را به مداخلاتی کوچک و کنترل شده تبدیل کرده است. برای افرادی که با انسداد عروق گردن روبرو هستند، این استنت‌های کوچک مانند پلی هستند که جریان حیات را دوباره به مغز متصل کرده و از بروز فجایع عصبی جلوگیری می‌کنند تا زندگی با قدرت و اطمینان ادامه یابد.