استرین بطن راست چیست، چگونه اندازه‌گیری می‌شود و چه کاربردی دارد

استرین بطن راست یکی از حساس‌ترین و دقیق‌ترین شاخص‌های ارزیابی عملکرد سیستولیک بطن راست است و نشان می‌دهد دیواره آزاد بطن راست در جهت طولی هنگام انقباض چه میزان کوتاه می‌شود. این پارامتر برخلاف روش‌های سنتی که فقط حرکت دیواره را به‌صورت چشمی ارزیابی می‌کنند، تغییر شکل واقعی عضله را اندازه‌گیری می‌کند و به همین دلیل بسیار زودتر از شاخص‌هایی مثل TAPSE یا S′ کاهش می‌یابد.

استرین بطن راست معمولاً به‌صورت RV Free Wall Longitudinal Strain گزارش می‌شود، زیرا دیواره آزاد بطن راست بیشترین نقش را در پمپاژ دارد. مقدار طبیعی آن معمولاً حدود منفی ۲۰ درصد یا کمتر (منفی‌تر) است. مقادیر کمتر منفی مانند −۱۵٪ یا −۱۲٪ نشان‌دهنده کاهش عملکرد سیستولیک بطن راست هستند.

این شاخص با تکنیک Speckle Tracking Echocardiography اندازه‌گیری می‌شود. نرم‌افزار نقاط طبیعی بافت را دنبال می‌کند و میزان تغییر شکل آن‌ها را در طول چرخه قلبی محاسبه می‌کند. این روش غیرتهاجمی، دقیق و تکرارپذیر است و در بسیاری از مراکز تخصصی استفاده می‌شود.

استرین بطن راست نسبت به TAPSE و S′ کمتر تحت تأثیر حرکت کلی قلب قرار می‌گیرد. این ویژگی باعث می‌شود در شرایطی مانند جراحی قلب، تغییرات آناتومیک یا حرکات غیرطبیعی قلب، دقت بیشتری داشته باشد. به همین دلیل در بسیاری از مراکز، RV Strain به‌عنوان شاخص اصلی عملکرد بطن راست استفاده می‌شود.

در فشار خون ریوی، استرین بطن راست یکی از اولین پارامترهایی است که کاهش می‌یابد. افزایش مقاومت عروق ریوی باعث می‌شود بطن راست نتواند به‌طور مؤثر منقبض شود و این کاهش در استرین به‌وضوح دیده می‌شود. کاهش RV Strain در این بیماران با افزایش مرگ‌ومیر مرتبط است.

در آمبولی ریه، استرین بطن راست می‌تواند به‌طور ناگهانی کاهش یابد. این کاهش ناگهانی نشان‌دهنده فشار شدید بر بطن راست است و می‌تواند نشانه‌ای از درگیری شدید و خطر شوک باشد. RV Strain پایین در این بیماران اهمیت پیش‌آگهی بالایی دارد.

در نارسایی قلبی، حتی اگر بطن چپ عامل اصلی بیماری باشد، کاهش استرین بطن راست نشان می‌دهد که بطن راست نیز درگیر شده است. این موضوع پیش‌آگهی بیمار را به‌طور قابل‌توجهی بدتر می‌کند و اهمیت ارزیابی دقیق بطن راست را برجسته می‌سازد.

در بیماری‌های دریچه‌ای مانند نارسایی میترال شدید یا تنگی میترال، افزایش فشار ریوی می‌تواند به‌تدریج باعث کاهش استرین بطن راست شود. این کاهش معمولاً نشانه مرحله پیشرفته بیماری است و می‌تواند در تصمیم‌گیری درمانی نقش مهمی داشته باشد.

در بیماری‌های مادرزادی قلب مانند ASD، VSD یا بیماری‌های پیچیده‌تر، RV Strain می‌تواند نشان‌دهنده میزان بار حجمی یا فشاری وارد بر بطن راست باشد. کاهش آن معمولاً نشانه‌ای از شروع نارسایی بطن راست است.

در بیماران مبتلا به COPD یا بیماری‌های ریوی مزمن، استرین بطن راست می‌تواند میزان درگیری قلبی را نشان دهد. کاهش آن معمولاً با افزایش فشار ریوی و بدتر شدن وضعیت تنفسی مرتبط است و می‌تواند به تصمیم‌گیری درمانی کمک کند.

در بیماران مبتلا به COVID‑19 نیز کاهش RV Strain گزارش شده است، به‌ویژه در مواردی که درگیری ریوی شدید یا فشار خون ریوی ثانویه وجود دارد. این شاخص در این بیماران ارزش پیش‌آگهی قابل‌توجهی دارد.

استرین بطن راست در ورزشکاران حرفه‌ای معمولاً در محدوده طبیعی یا حتی بهتر از افراد عادی است، زیرا بطن راست آن‌ها سازگاری بیشتری با حجم‌های بالا دارد. کاهش استرین در یک ورزشکار می‌تواند نشانه آسیب قلبی یا فشار بیش از حد باشد.

در بیماران پس از جراحی قلب، RV Strain می‌تواند به‌طور موقت کاهش یابد. این کاهش ممکن است ناشی از تغییرات مکانیکی یا آسیب موقت بطن راست باشد. پیگیری آن می‌تواند به تشخیص روند بهبود کمک کند.

یکی از مزایای مهم RV Strain این است که می‌تواند اختلال عملکرد را بسیار زودتر از شاخص‌های سنتی آشکار کند. این ویژگی آن را به ابزاری ارزشمند برای تشخیص زودهنگام بیماری‌ها تبدیل می‌کند، حتی زمانی که TAPSE و S′ هنوز طبیعی هستند.

برای ارزیابی جامع بطن راست، RV Strain معمولاً همراه با TAPSE، S′، FAC و اندازه‌گیری فشار ریوی استفاده می‌شود. ترکیب این شاخص‌ها تصویر کامل‌تری از عملکرد بطن راست ارائه می‌دهد و دقت تشخیص را افزایش می‌دهد.

در نهایت، RV Strain یک شاخص حساس، دقیق و کاربردی برای ارزیابی عملکرد سیستولیک بطن راست است. این پارامتر نقش مهمی در تشخیص، پیش‌آگهی و پیگیری درمان دارد و استفاده از آن در کنار سایر پارامترهای اکو بهترین تصویر از سلامت بطن راست را ارائه می‌دهد.