ابلیشن قلبی چیست، چگونه انجام می‌شود و چه کاربردی دارد

🔥 ابلیشن قلبی (Cardiac Ablation) یک روش فوق‌تخصصی و کم‌تهاجمی برای درمان اختلالات ریتم قلب یا آریتمی (Arrhythmia – ضربان نامنظم قلب) است. در این روش، پزشک متخصص الکتروفیزیولوژی با استفاده از انرژی‌های خاص، بخش‌های بسیار کوچکی از بافت قلب را که مسئول ایجاد سیگنال‌های الکتریکی مزاحم و نامنظم هستند، تخریب می‌کند. هدف از این کار، قطع کردن مسیرهای الکتریکی غلط و بازگرداندن نظم طبیعی به ضربان قلب است تا فرد دیگر دچار تپش‌های ناگهانی و خطرناک نشود.

🧱 قلب برای تپیدن از یک شبکه برقی داخلی استفاده می‌کند، اما گاهی در این شبکه “اتصال کوتاه” رخ می‌دهد. ابلیشن زمانی به کار می‌رود که داروهای ضد آریتمی نتوانند ضربان قلب را کنترل کنند یا بیمار به دلیل عوارض جانبی تمایلی به مصرف دائمی دارو نداشته باشد. این روش به‌ویژه در درمان بیماری‌هایی مانند تاکی‌کاردی فوق بطنی (SVT – تپش قلب بسیار سریع که از دهلیزها منشأ می‌گیرد) و فیبریلاسیون دهلیزی بسیار موثر است و می‌تواند بیمار را برای همیشه درمان کند.

💉 این عمل بدون جراحی باز و تنها از طریق کاتتریزاسیون انجام می‌شود. پزشک لوله‌های ظریف و انعطاف‌پذیری به نام کاتتر (Catheter) را از طریق رگ‌های کشاله ران یا گردن وارد بدن کرده و با هدایت تصاویر زنده اشعه ایکس، آن‌ها را به داخل حفرات قلب می‌فرستد. این کاتترها مجهز به حسگرهای بسیار دقیقی هستند که نقشه الکتریکی قلب را ترسیم کرده و نقطه دقیق بروز آریتمی را شناسایی می‌کنند تا درمان درست در همان نقطه انجام شود.

🔍 مرحله اول این فرآیند، مطالعه الکتروفیزیولوژی (EPS) نام دارد. در این مرحله، پزشک با تحریک الکتریکی قلب، آریتمی را به صورت کنترل شده ایجاد می‌کند تا منبع دقیق پالس‌های ناهنجار را پیدا کند. این نقشه‌برداری سه‌بعدی (3D Mapping) به پزشک اجازه می‌دهد تا با دقت میلی‌متری محل هدف را تعیین کند. پس از یافتن کانون ایجاد اختلال، مرحله اصلی یعنی ابلیشن یا تخریب بافت مزاحم آغاز می‌شود.

🔥 رایج‌ترین نوع انرژی مورد استفاده، رادیوفرکانسی (Radiofrequency Ablation) است که از گرما برای ایجاد سوختگی‌های بسیار ظریف و نقطه به نقطه استفاده می‌کند. این گرما باعث می‌شود در نقطه هدف، یک بافت جوشگاه (Scar tissue) کوچک ایجاد شود. از آنجایی که الکتریسیته نمی‌تواند از بافت جوشگاه عبور کند، پیام‌های الکتریکی غلط در پشت این سد متوقف شده و دیگر نمی‌توانند باعث تپش قلب غیرطبیعی شوند.

❄️ روش نوین دیگری به نام کرایوابلیشن (Cryoablation) وجود دارد که به جای گرما از سرمای شدید برای منجمد کردن بافت استفاده می‌کند. در این روش، یک بالون مخصوص در دهانه رگ‌های ریوی قرار گرفته و با گاز سرمایشی منجمد می‌شود. سرمای شدید باعث ایجاد بافت جوشگاه به صورت یکپارچه و دایره‌ای می‌شود. این متد به‌ویژه در درمان فیبریلاسیون دهلیزی بسیار کاربرد دارد و ریسک آسیب به بافت‌های مجاور را در برخی نقاط حساس قلب کاهش می‌دهد.

🌬️ ابلیشن قلبی معمولاً تحت بی‌حسی موضعی و آرام‌بخش (Sedation) انجام می‌شود، اگرچه در برخی موارد پیچیده ممکن است از بیهوشی عمومی استفاده شود. بیمار در طول عمل دردی حس نمی‌کند، اما ممکن است هنگام اعمال انرژی، کمی فشار یا سوزش در قفسه سینه احساس کند. کل فرآیند بسته به نوع آریتمی ممکن است بین ۲ تا ۶ ساعت طول بکشد، اما مزیت بزرگ آن این است که نیازی به شکافتن قفسه سینه و دوران نقاهت طولانی ندارد.

🏥 دوران نقاهت پس از ابلیشن بسیار سریع است. بیمار معمولاً چند ساعت پس از عمل باید به صورت طاق‌باز استراحت کند تا محل ورود کاتتر در کشاله ران کاملاً بسته شود. اکثر بیماران همان روز یا صبح روز بعد مرخص می‌شوند. توصیه می‌شود تا چند روز از فعالیت‌های بدنی سنگین و بلند کردن اشیاء خودداری شود تا رگ‌های ناحیه کشاله ران به خوبی ترمیم شوند. بازگشت به کار و فعالیت‌های عادی معمولاً ظرف ۲ تا ۳ روز امکان‌پذیر است.

💊 برخی بیماران ممکن است پس از ابلیشن برای مدتی نیاز به مصرف داروهای رقیق‌کننده خون یا داروهای تنظیم‌کننده ریتم داشته باشند تا قلب فرصت کافی برای بهبودی و تثبیت در ریتم جدید را پیدا کند. پس از گذشت چند ماه و اطمینان از موفقیت عمل از طریق هولتر مانیتورینگ (Holter Monitoring – دستگاه ثبت ضربان قلب در ۲۴ ساعت)، پزشک معمولاً اجازه قطع اکثر داروها را می‌دهد که این موضوع کیفیت زندگی بیمار را به شدت افزایش می‌دهد.

✨ نرخ موفقیت ابلیشن در برخی انواع آریتمی مانند SVT به بیش از ۹۵ درصد می‌رسد که عملاً به معنای درمان قطعی و دائمی است. در موارد پیچیده‌تر مانند فیبریلاسیون دهلیزی مزمن، ممکن است نیاز به انجام مجدد ابلیشن در آینده باشد، اما حتی در این موارد نیز علائم بیمار به طرز چشمگیری بهبود می‌یابد. ابلیشن قلبی یکی از درخشان‌ترین تکنولوژی‌های طب قلب است که آشوب الکتریکی را به نظم و آرامش تبدیل می‌کند.