آنوریسم آئورت چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

❤️ آنوریسم آئورت به اتساع غیرطبیعی و دائمی دیواره آئورت گفته می‌شود که معمولاً بیش از ۵۰ درصد قطر طبیعی آن بزرگ‌تر شده باشد. این اتساع می‌تواند در هر بخشی از آئورت رخ دهد اما بیشتر در آئورت شکمی (زیر دیافراگم) و آئورت صعودی (نزدیک قلب) دیده می‌شود.

🩸 آئورت بزرگ‌ترین شریان بدن است و خون پرفشار را از قلب به تمام اندام‌ها می‌رساند. وقتی دیواره آن ضعیف می‌شود و بادکنکی شکل بزرگ می‌گردد، خطر پارگی یا نشت خون به بیرون بسیار جدی است. پارگی آنوریسم اغلب کشنده است.

👴 آنوریسم آئورت شکمی (AAA) شایع‌ترین نوع است و بیشتر در مردان بالای ۶۵ سال دیده می‌شود. سیگار کشیدن قوی‌ترین عامل خطر شناخته‌شده است و خطر را تا ۵-۱۰ برابر افزایش می‌دهد.

🚬 سیگار باعث تخریب الاستین و کلاژن دیواره آئورت می‌شود و فرآیند آترواسکلروز (تصلب شرایین) را تسریع می‌کند. افراد سیگاری حتی اگر کم بکشند همچنان در معرض خطر بالایی هستند.

🧬 عوامل ژنتیکی هم نقش مهمی دارند. بیماری‌هایی مانند سندرم مارفان، سندرم اهلرز-دانلوس و سابقه خانوادگی آنوریسم خطر ابتلا را به شدت بالا می‌برند. در این افراد آنوریسم ممکن است در سنین پایین‌تر و در آئورت صعودی ظاهر شود.

🔍 بسیاری از آنوریسم‌ها بدون علامت هستند و به صورت اتفاقی در تصویربرداری برای مشکل دیگری کشف می‌شوند. وقتی علائم ظاهر می‌شود معمولاً نشان‌دهنده بزرگ شدن سریع یا نزدیک شدن به پارگی است.

⚡ درد ناگهانی و شدید در شکم، کمر یا قفسه سینه مهم‌ترین علامت هشداردهنده است. این درد اغلب توصیف می‌شود به صورت «پاره شدن» یا «چاقو خوردن» و ممکن است به پشت یا کشاله ران انتشار یابد.

😵 در پارگی آنوریسم آئورت شکمی بیمار اغلب دچار افت شدید فشار خون، شوک، رنگ‌پریدگی، تعریق سرد و نبض ضعیف می‌شود. این وضعیت اورژانسی است و بدون جراحی سریع مرگبار خواهد بود.

📏 اندازه آنوریسم تعیین‌کننده اصلی خطر پارگی است. در آئورت شکمی، قطر بیش از ۵.۵ سانتی‌متر معمولاً نیاز به درمان جراحی دارد. سرعت رشد سالانه بیش از ۰.۵ سانتی‌متر هم خطر را افزایش می‌دهد.

🩺 سونوگرافی شکم روش ساده، ارزان و دقیق برای غربالگری و پیگیری آنوریسم آئورت شکمی است. مردان ۶۵-۷۵ ساله که سابقه سیگار دارند باید یک بار سونوگرافی غربالگری انجام دهند.

🖼️ سی‌تی آنژیوگرافی یا MRI بهترین روش برای بررسی دقیق اندازه، شکل، محل و درگیری شاخه‌ها هستند. این تصویربرداری‌ها برای برنامه‌ریزی جراحی یا قرار دادن استنت بسیار ضروری‌اند.

🛠️ درمان انتخابی برای آنوریسم‌های بزرگ یا در حال رشد، جراحی است. دو روش اصلی وجود دارد: جراحی باز (تعویض بخشی از آئورت با گرافت مصنوعی) و روش اندوواسکولار (EVAR) که با قرار دادن استنت‌گرافت از داخل رگ انجام می‌شود.

✅ روش EVAR کم‌تهاجمی‌تر است، دوره نقاهت کوتاه‌تری دارد و برای بیماران مسن یا با بیماری‌های همراه مناسب‌تر است. اما نیاز به پیگیری مادام‌العمر با تصویربرداری دارد زیرا احتمال نشت خون (endoleak) وجود دارد.

⚠️ در آنوریسم آئورت صعودی یا قوس آئورت، جراحی باز تقریباً همیشه لازم است زیرا خطر پارگی و کالبدشکافی آئورت (dissection) بسیار بالاست. این جراحی‌ها پیچیده‌ترند و اغلب با تعویض دریچه آئورت همراه می‌شوند.

💊 کنترل دقیق فشار خون با داروها (بتابلوکرها، ARBها، مهارکننده‌های ACE) در همه بیماران مبتلا بسیار مهم است. کاهش فشار خون خطر پارگی را کاهش می‌دهد و رشد آنوریسم را کند می‌کند.

🚭 ترک سیگار، کنترل کلسترول، درمان فشار خون بالا و ورزش منظم از مهم‌ترین اقدامات پیشگیری‌کننده هستند. کاهش وزن در افراد چاق نیز به کاهش فشار روی دیواره آئورت کمک می‌کند.

📅 بیماران با آنوریسم کوچک (زیر ۵ سانتی‌متر در آئورت شکمی) معمولاً تحت نظر قرار می‌گیرند. پیگیری با سونوگرافی هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار انجام می‌شود تا رشد آن کنترل گردد.

🌟 پس از جراحی موفق، اکثر بیماران به زندگی عادی برمی‌گردند. با این حال خطر عوارض طولانی‌مدت مانند عفونت گرافت یا مشکلات شریان‌های شاخه‌ای وجود دارد و نیاز به چکاپ منظم است.

👨‍⚕️ تشخیص زودهنگام با غربالگری و اقدام به موقع قبل از پارگی، شانس بقا را از کمتر از ۲۰ درصد (در پارگی) به بیش از ۹۵ درصد (در جراحی برنامه‌ریزی‌شده) افزایش می‌دهد.

🤝 آگاهی عمومی درباره عوامل خطر، اهمیت ترک سیگار و غربالگری در مردان مسن سیگاری می‌تواند جان هزاران نفر را نجات دهد. آنوریسم آئورت یک بیماری خاموش اما کاملاً قابل پیشگیری و درمان است.