داپلر بافتی (TDI) چیست، چگونه انجام می‌شود و چه اطلاعاتی ارائه می‌دهد

داپلر بافتی (Tissue Doppler Imaging) که به اختصار TDI نامیده می‌شود، یکی از ابزارهای فوق‌تخصصی در اکوکاردیوگرافی است که به جای بررسی جریان خون، بر اندازه‌گیری سرعت حرکت خودِ عضله قلب تمرکز دارد. این تکنولوژی به پزشکان اجازه می‌دهد تا عملکرد قلب را در سطحی سلولی و بسیار دقیق‌تر از روش‌های سنتی تحلیل کنند.:

داپلر بافتی بر پایه همان پدیده فیزیکی “اثر داپلر” کار می‌کند، اما با یک فیلتر متفاوت. در اکوکاردیوگرافی معمولی، دستگاه سیگنال‌های پرسرعت ناشی از حرکت خون را ثبت کرده و حرکت آهسته‌تر دیواره‌های قلب را حذف می‌کند. اما در TDI، دستگاه دقیقاً برعکس عمل کرده و سیگنال‌های با فرکانس پایین و دامنه بالای ناشی از حرکت بافت عضلانی را استخراج و تحلیل می‌کند.

اهمیت TDI در این است که می‌تواند اختلالات قلبی را در مراحلی شناسایی کند که هنوز در تصاویر سیاه و سفید معمولی (B-mode) قابل مشاهده نیستند. بسیاری از بیماری‌های قلبی ابتدا بر سرعت حرکت تارهای عضلانی تأثیر می‌گذارند و سپس منجر به کاهش قدرت پمپاژ کلی (EF) می‌شوند؛ لذا TDI مانند یک سیستم هشدار زودهنگام عمل می‌کند.

در گزارش‌های داپلر بافتی، سه موج اصلی بررسی می‌شوند: موج ‘s (سرعت در زمان انقباض)، موج ‘e (سرعت در ابتدای استراحت) و موج ‘a (سرعت در انتهای استراحت). هر یک از این موج‌ها پنجره‌ای به سوی بخشی از سلامت قلب باز می‌کنند؛ برای مثال موج ‘s نشان‌دهنده قدرت انقباضی و موج‌های ‘e و ‘a نشان‌دهنده کیفیت شل شدن و انعطاف‌پذیری قلب هستند.

یکی از کاربردی‌ترین بخش‌های TDI، اندازه‌گیری سرعت در “حلقه دریچه میترال” است. با قرار دادن نشانگر دستگاه در این نقطه، پزشک می‌تواند حرکت عمودی قلب را بسنجد. سرعت موج ‘s در این ناحیه اگر کمتر از ۸ سانتی‌متر بر ثانیه باشد، نشان‌دهنده ضعف پنهان در قدرت انقباضی بطن چپ است، حتی اگر بیمار کسر تخلیه (EF) نرمالی داشته باشد.

داپلر بافتی “استاندارد طلایی” برای ارزیابی عملکرد دیاستولیک (توانایی استراحت و پر شدن قلب) است. بسیاری از بیماران دچار نارسایی قلبی هستند در حالی که قدرت پمپاژ آن‌ها خوب است؛ مشکل اینجاست که قلب آن‌ها به خوبی شل نمی‌شود تا پر از خون شود. شاخص ‘e در داپلر بافتی دقیق‌ترین معیار برای سنجش این سفتی یا انعطاف‌پذیری عضله قلب است.

نسبت E/e’ یکی از مشهورترین اعداد در گزارش‌های اکوکاردیوگرافی است. این نسبت که از ترکیب سرعت جریان خون (E) و سرعت بافت (‘e) به دست می‌آید، نشان‌دهنده فشار پر شدن داخل قلب است. اگر این نسبت بالا باشد (معمولاً بالای ۱۴)، به این معناست که فشار داخل ریه‌ها و قلب بالاست و بیمار در معرض تنگی نفس یا آب آوردن ریه قرار دارد.

در تشخیص بیماری‌های “نفوذی” قلب مانند آمیلوئیدوز، داپلر بافتی ابزاری بی‌بدیل است. در این بیماری‌ها، پروتئین‌های غیرطبیعی در دیواره قلب رسوب کرده و آن را ضخیم و سفت می‌کنند. TDI در این بیماران سرعت‌های بسیار پایینی را نشان می‌دهد که به پزشک کمک می‌کند این وضعیت را از ضخیم‌شدگی ناشی از فشار خون بالا متمایز کند.

TDI نقش مهمی در بررسی ناهماهنگی قلبی (Dyssynchrony) دارد. با قرار دادن نشانگر در دیواره‌های مختلف قلب، پزشک می‌تواند ببیند آیا تمام بخش‌های قلب هم‌زمان منقبض می‌شوند یا خیر. اگر یک دیواره دیرتر از بقیه به حداکثر سرعت خود برسد، نشان‌دهنده ناهماهنگی است که ممکن است با کاشت ضربان‌سازهای مخصوص (CRT) درمان شود.

در بررسی قلب راست، شاخص RV S’ که با داپلر بافتی اندازه‌گیری می‌شود، یکی از ساده‌ترین و دقیق‌ترین روش‌ها برای سنجش قدرت بطن راست است. این عدد به ویژه در بیماران مبتلا به فشار خون ریوی یا آمبولی ریه، به سرعت وضعیت وخامت یا بهبود عضله قلب را به تیم پزشکی گزارش می‌دهد.

یکی از مزایای داپلر بافتی، توانایی آن در نمایش تصاویر به صورت رنگی (Color TDI) است. در این حالت، تمام دیواره‌های قلب با کدهای رنگی کدگذاری می‌شوند که نشان‌دهنده سرعت لحظه‌ای هر نقطه است. این نقشه‌های رنگی به پزشک اجازه می‌دهند تا به صورت بصری و سریع، نواحی که دچار ضعف حرکتی یا تأخیر در انقباض هستند را شناسایی کند.

در کودکان و نوزادان مبتلا به بیماری‌های مادرزادی، TDI ابزاری بسیار حساس برای پایش سلامت عضله قلب پس از جراحی‌های سنگین است. از آنجا که این روش کمتر به شکل هندسی قلب وابسته است، در قلب‌هایی که آناتومی غیرطبیعی دارند، نتایج دقیق‌تری نسبت به روش‌های تخمینی قدیمی ارائه می‌دهد.

داپلر بافتی به تمایز بین “قلب ورزشکار” و “کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک” کمک می‌کند. در هر دو حالت دیواره قلب ضخیم است، اما در ورزشکاران سرعت‌های استراحت (‘e) بسیار بالا و عالی است، در حالی که در بیماران، این سرعت به دلیل فیبروز و سفتی بافت به شدت کاهش می‌یابد.

این تکنولوژی همچنین در شناسایی رد پیوند در بیماران پیوند قلب کاربرد دارد. تغییرات ظریف در سرعت‌های ثبت شده توسط TDI می‌تواند اولین نشانه‌های حمله سیستم ایمنی به قلب پیوندی باشد، حتی قبل از اینکه بیمار علائم بالینی نشان دهد یا قدرت کلی قلب افت کند.

محدودیت اصلی TDI، وابستگی آن به “زاویه تصویربرداری” است. برای گرفتن دقیق‌ترین سرعت، امواج دستگاه باید موازی با حرکت عضله باشند. اگر زاویه نامناسب باشد، سرعت کمتر از مقدار واقعی ثبت می‌شود. به همین دلیل، انجام این تست نیازمند مهارت بالای کارشناس و پزشک اکوکاردیوگرافی است.

در نهایت، داپلر بافتی (TDI) قلب را از یک تصویر متحرک ساده به یک مجموعه‌ داده‌های عددی دقیق تبدیل کرده است. این تکنولوژی با اندازه‌گیری “سرعت حیات” در تارهای عضلانی، دقت تشخیصی را به شدت بالا برده و به یکی از ارکان اصلی اکوکاردیوگرافی مدرن برای مدیریت نارسایی‌های قلبی تبدیل شده است.