اتساع بطن راست (RV Dilatation) چیست و چگونه ارزیابی می‌شود

اتساع بطن راست یا RV Dilatation یکی از مهم‌ترین نشانه‌های درگیری بطن راست است و نشان می‌دهد این حفره تحت فشار یا حجم بیش از حد قرار گرفته و برای جبران، بزرگ شده است. بطن راست به‌طور طبیعی نازک و انعطاف‌پذیر است و هرگونه افزایش اندازه معمولاً بیانگر یک مشکل همودینامیک یا ساختاری است که باید جدی گرفته شود.

اتساع بطن راست می‌تواند ناشی از بار حجمی باشد؛ یعنی خون بیش از حد وارد بطن راست شود. این حالت در بیماری‌هایی مانند نارسایی دریچه تریکاسپید یا نقص‌های مادرزادی مانند ASD دیده می‌شود. در این شرایط، بطن راست برای جبران حجم اضافی بزرگ می‌شود و ممکن است تا مدت‌ها عملکرد خود را حفظ کند.

در مقابل، اتساع بطن راست می‌تواند ناشی از بار فشاری باشد؛ یعنی بطن راست مجبور باشد علیه مقاومت بالا پمپ کند. این وضعیت در فشار خون ریوی یا آمبولی ریه رخ می‌دهد. بطن راست در برابر افزایش فشار تحمل کمی دارد و به‌سرعت دچار اتساع و نارسایی می‌شود.

اتساع بطن راست معمولاً با تغییر شکل هندسی آن همراه است. بطن راست که به‌طور طبیعی هلالی‌شکل است، در اتساع شدید ممکن است کروی‌تر شود. این تغییر شکل باعث کاهش کارایی پمپاژ و افزایش فشار بر دیواره‌ها می‌شود.

در اکوکاردیوگرافی، اتساع بطن راست با اندازه‌گیری قطرها و مساحت‌ها در نماهای مختلف ارزیابی می‌شود. معیارهایی مانند قطر بطن راست در آپیکال چهارحفره‌ای، نسبت اندازه بطن راست به بطن چپ و مساحت پایان دیاستول از شاخص‌های اصلی تشخیص هستند.

اتساع بطن راست معمولاً با کاهش عملکرد سیستولیک همراه می‌شود. شاخص‌هایی مانند TAPSE، S′ و FAC ممکن است کاهش یابند. استرین طولی بطن راست نیز یکی از حساس‌ترین پارامترها برای تشخیص اختلال عملکرد در مراحل اولیه است.

در فشار خون ریوی، اتساع بطن راست یکی از یافته‌های کلیدی است. افزایش مقاومت عروق ریوی باعث می‌شود بطن راست برای حفظ برون‌ده، بزرگ شود. این اتساع معمولاً با ضخیم‌شدن دیواره و سپس کاهش عملکرد همراه است.

در آمبولی ریه، اتساع بطن راست می‌تواند به‌طور ناگهانی رخ دهد. این اتساع حاد نشانه درگیری شدید بطن راست است و با افزایش خطر شوک و مرگ همراه است. تشخیص سریع این تغییرات در اکو اهمیت حیاتی دارد.

در بیماری‌های دریچه‌ای، به‌ویژه نارسایی تریکاسپید، اتساع بطن راست یکی از اولین نشانه‌های پیشرفت بیماری است. برگشت خون به دهلیز راست باعث افزایش حجم بطن راست و اتساع تدریجی آن می‌شود.

در نارسایی قلبی چپ، افزایش فشارهای پرشدگی می‌تواند به‌طور غیرمستقیم باعث اتساع بطن راست شود. این وضعیت معمولاً نشانه مرحله پیشرفته بیماری است و پیش‌آگهی بیمار را بدتر می‌کند.

در بیماری‌های مادرزادی قلب، اتساع بطن راست می‌تواند نشان‌دهنده بار حجمی یا فشاری مزمن باشد. در ASD، حجم اضافی باعث اتساع می‌شود، در حالی که در تترالوژی فالوت یا بیماری‌های پیچیده‌تر، بار فشاری نقش اصلی دارد.

در بیماری‌های ریوی مزمن مانند COPD، اتساع بطن راست معمولاً ناشی از افزایش تدریجی فشار شریان ریوی است. این تغییرات ممکن است سال‌ها بدون علامت باقی بمانند تا زمانی که بطن راست دیگر قادر به جبران نباشد.

اتساع بطن راست می‌تواند باعث جابه‌جایی سپتوم بین‌بطنی شود. این جابه‌جایی ممکن است عملکرد بطن چپ را نیز مختل کند و باعث کاهش برون‌ده قلبی شود. این پدیده در فشار خون ریوی شدید به‌وضوح دیده می‌شود.

در ورزشکاران حرفه‌ای، اتساع خفیف بطن راست ممکن است فیزیولوژیک باشد. با این حال، تمایز بین اتساع طبیعی ناشی از تمرین و اتساع پاتولوژیک اهمیت زیادی دارد و نیاز به ارزیابی دقیق دارد.

در نهایت، اتساع بطن راست یک یافته مهم و گاهی هشداردهنده است که می‌تواند نشانه بیماری‌های قلبی، ریوی یا مادرزادی باشد. تشخیص زودهنگام و ارزیابی دقیق آن برای جلوگیری از نارسایی بطن راست و بهبود پیش‌آگهی بیمار ضروری است.