جراحی پالموناری ترومبو–اندرترکتومی (PTE) چیست و چگونه انجام می‌شود

🌬️ اندارترکتومی ریوی (Pulmonary Thromboendarterectomy) که به اختصار PTE نامیده می‌شود، یک جراحی بسیار پیچیده و تخصصی است که برای درمان نارسایی مزمن قلب و ریه ناشی از لخته‌های خون قدیمی انجام می‌شود. این جراحی تنها راه درمان قطعی برای بیماری “فشار خون ریوی ترومبوآمبولیک مزمن” (CTEPH) است؛ وضعیتی که در آن لخته‌های خون قدیمی به جای حل شدن، به دیواره سرخرگ‌های ریه چسبیده و مانند لایه‌ای سفت و گچی مسیر جریان خون را مسدود کرده‌اند.

🏗️ ضرورت انجام این عمل زمانی است که بیمار دچار تنگی نفس شدید و ناتوان‌کننده شده و داروهای رقیق‌کننده خون دیگر قادر به باز کردن مسیر رگ‌ها نیستند. در این حالت، سمت راست قلب باید با فشار بسیار زیادی خون را به داخل ریه‌های بسته شده پمپ کند که در نهایت منجر به بزرگ شدن و نارسایی قلب راست می‌شود. جراحی PTE با پاکسازی فیزیکی این سدهای خونی، فشار را از روی قلب برداشته و اکسیژن‌رسانی به بدن را به حالت طبیعی بازمی‌گرداند.

🩺 فرآیند جراحی تحت بیهوشی عمومی و با باز کردن استخوان جناغ سینه (Sternotomy) انجام می‌شود. این عمل یکی از شگفت‌انگیزترین تکنیک‌های جراحی قلب است، زیرا برای اینکه جراح بتواند لایه‌های بسیار نازک و چسبیده لخته را از داخل رگ‌های ظریف ریه جدا کند، نیاز به یک “میدان جراحی کاملاً بدون خون” دارد. برای دستیابی به این هدف، بدن بیمار تا دمای حدود ۲۰ درجه سانتی‌گراد سرد شده و گردش خون به طور موقت کاملاً متوقف می‌شود (Deep Hypothermic Circulatory Arrest).

💉 در حین توقف گردش خون، جراح با استفاده از ابزارهای بسیار ظریف و عینک‌های بزرگ‌نما، لایه‌ی داخلی سرخرگ‌های ریه را که با لخته‌های قدیمی ادغام شده است، به آرامی می‌تراشد و جدا می‌کند. این لایه‌ها اغلب شبیه به ریشه‌های درخت یا قالب‌های گچی از دیواره رگ بیرون کشیده می‌شوند. جراح باید این کار را با سرعت و دقت بسیار بالا انجام دهد تا زمان توقف گردش خون به حداقل برسد و آسیبی به مغز و سایر اندام‌ها وارد نشود.

🌪️ پس از پاکسازی رگ‌های هر دو ریه، گردش خون دوباره برقرار شده و بدن بیمار به آرامی گرم می‌شود. جراح با دقت تمام، کوچکترین خونریزی‌ها را کنترل کرده و عملکرد قلب راست را تحت نظر می‌گیرد. به محض باز شدن مسیر ریه‌ها، مقاومت در برابر جریان خون به شدت کاهش می‌یابد و قلب راست که تا پیش از این تحت فشار بود، ناگهان فضایی راحت برای پمپاژ پیدا می‌کند. این تغییر در پارامترهای همودینامیک (جریان خون) بیمار بلافاصله مشهود است.

🌊 ایمنی و موفقیت این جراحی به شدت به تجربه تیم جراحی و مرکز درمانی بستگی دارد. PTE یک عمل جراحی ترمیمی است و برخلاف پیوند ریه، بیمار نیاز به مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی تا پایان عمر ندارد. در مراکز پیشرفته، نرخ موفقیت این عمل بسیار بالاست و بیماران از وضعیت ناتوانی مطلق به یک زندگی فعال و پرنشاط بازمی‌گردند. این جراحی در واقع “معجزه باز کردن مسیر تنفس” از درون رگ‌هاست.

🛡️ دوران نقاهت پس از PTE نسبت به سایر جراحی‌های قلب طولانی‌تر است. بیمار معمولاً چندین روز در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) بستری می‌ماند تا ریه‌ها به تدریج با جریان خون جدید سازگار شوند. یکی از چالش‌های پس از عمل، “ادم بازگشتی” (Reperfusion Edema) است که ناشی از ورود ناگهانی خون به بخش‌هایی از ریه است که مدت‌ها بسته بوده‌اند. پزشکان با تنظیم دقیق دستگاه ونتیلاتور (دستگاه تنفس مصنوعی) و داروها، این وضعیت را مدیریت می‌کنند.

🏥 بازتوانی ریوی پس از ترخیص از بیمارستان نقش کلیدی در بهبودی کامل دارد. بیمار باید تمرینات تنفسی را به طور منظم انجام دهد تا ظرفیت ریه‌ها افزایش یابد. اکثر بیماران گزارش می‌دهند که تنگی نفس آن‌ها که قبلاً حتی اجازه راه رفتن در اتاق را به آن‌ها نمی‌داد، ظرف چند ماه به طور کامل برطرف شده و آن‌ها می‌توانند دوباره فعالیت‌های ورزشی و کارهای روزمره خود را بدون نیاز به کپسول اکسیژن انجام دهند.

🔬 پایش طولانی‌مدت شامل انجام اسکن‌های هسته‌ای ریه (V/Q Scan) و اکوکاردیوگرافی برای اطمینان از پایین ماندن فشار ریه است. مصرف داروهای رقیق‌کننده خون (مانند وارفارین) پس از این عمل معمولاً برای تمام عمر الزامی است تا از تشکیل لخته‌های جدید در پاها و حرکت آن‌ها به سمت ریه‌های ترمیم شده جلوگیری شود. این نظم دارویی ضامن بقای طولانی‌مدت نتایج درخشان جراحی است.

🩹 در نهایت، جراحی PTE نمادی از اوج مهارت در جراحی عروق و قلب است. این روش با خارج کردن لایه‌های جامد و مسدودکننده از اعماق ریه، زندگی دوباره‌ای به بیماران مبتلا به CTEPH می‌بخشد. PTE ثابت می‌کند که حتی در مواردی که رگ‌ها به ظاهر برای همیشه مسدود شده‌اند، می‌توان با ظرافت و دانش پزشکی، مسیر حیات را دوباره گشود و تپش‌های قلب و نفس‌های عمیق را به انسان بازگرداند.