لیتوتریپسی داخل عروقی (IVL) چیست و چگونه انجام می‌شود

✨ لیتوتریپسی داخل عروقی (Intravascular Lithotripsy) که به اختصار آی‌وی‌ال (IVL) نامیده می‌شود، یکی از جدیدترین و پیشرفته‌ترین روش‌ها برای شکستن رسوبات سخت کلسیمی در دیواره رگ‌ها است. این تکنولوژی که با نام تجاری “شوک‌ویو” (Shockwave) نیز شناخته می‌شود، از امواج صوتی (مشابه روش سنگ‌شکن کلیه) برای خرد کردن پلاک‌های سنگی داخل عروق استفاده می‌کند. این روش انقلابی در درمان رگ‌هایی ایجاد کرده است که به دلیل سختی بیش از حد کلسیم، با بالون‌های معمولی باز نمی‌شدند.

🧱 ضرورت استفاده از IVL زمانی است که پلاک‌های کلسیمی مانند یک حلقه سنگی دور رگ را گرفته باشند. در آنژیوپلاستی سنتی، فشار زیاد بالون برای باز کردن این حلقه‌های سخت ممکن است باعث پارگی رگ شود. اما IVL با ارسال امواج لرزشی، کلسیم را از داخل ترک می‌اندازد بدون اینکه به بافت نرم و سالم رگ آسیبی برساند. این کار باعث می‌شود رگ دوباره منعطف شده و برای قرار دادن استنت (Stent) آماده شود.

💉 فرآیند اجرا بسیار مشابه آنژیوپلاستی معمولی است و از طریق یک کاتتر (لوله باریک) از راه رگ کشاله ران یا مچ دست انجام می‌شود. پزشک کاتتر مخصوص IVL را که یک بالون در انتهای آن قرار دارد، به محل گرفتگی می‌رساند. این بالون با فشار کمی باد می‌شود تا با دیواره رگ تماس پیدا کند. سپس، با فشار دادن یک دکمه توسط پزشک، تولیدکننده‌های مینیاتوری داخل بالون شروع به ایجاد امواج صوتی می‌کنند.

🌊 این امواج صوتی (Sonic Waves) از بافت نرم رگ عبور کرده و مستقیماً به توده‌های سخت کلسیم ضربه می‌زنند. این ضربات باعث ایجاد ریزترک‌هایی (Micro-fractures) در ساختار کلسیم می‌شود. با خرد شدن این لایه سنگی، دیواره رگ که قبلاً سفت و غیرقابل انعطاف بود، دوباره نرم می‌شود. جراح با مشاهده این تغییر، می‌تواند بالون را بیشتر باز کند تا فضای کافی برای عبور خون ایجاد شود.

🩺 یکی از بزرگترین مزایای IVL، ایمنی فوق‌العاده آن است. برخلاف روش‌های تراشنده مکانیکی (Atherectomy) که با مته‌های چرخان پلاک را می‌تراشند و ممکن است ذرات درشت را در خون رها کنند، IVL کلسیم را در همان جای خود خرد می‌کند. این یعنی خطر انسداد رگ‌های کوچکتر پایین‌دست به شدت کاهش می‌یابد. همچنین، چون از امواج صوتی استفاده می‌شود، ریسک سوراخ شدن رگ بسیار ناچیز است.

🏥 دوران نقاهت پس از IVL بسیار سریع است، چرا که این عمل یک مداخله بسته عروقی محسوب می‌شود. بیمار معمولاً همان روز یا روز بعد مرخص شده و می‌تواند فعالیت‌های سبک خود را آغاز کند. نبود بخیه و جراحت بزرگ باعث می‌شود درد پس از عمل به حداقل برسد. این روش به‌ویژه برای بیماران مسن که رگ‌های بسیار کلسیمی و شکننده دارند، ایمن‌ترین گزینه درمانی است.

🩹 پس از اینکه IVL کلسیم را خرد کرد، پزشک معمولاً یک استنت (فنر) در محل قرار می‌دهد. چون دیواره رگ حالا منعطف شده است، استنت به طور کامل و متقارن باز می‌شود. باز شدن کامل استنت کلید اصلی موفقیت طولانی‌مدت درمان است، زیرا از تنگی مجدد رگ در آینده جلوگیری می‌کند. در واقع IVL بستری ایده‌آل برای عملکرد صحیح استنت فراهم می‌سازد.

💊 مراقبت‌های دارویی پس از این عمل شامل مصرف داروهای ضد پلاکت برای جلوگیری از تشکیل لخته روی استنت است. همچنین کنترل عوامل خطر مانند چربی خون و فشار خون برای جلوگیری از پیشرفت رسوبات کلسیمی در سایر رگ‌ها الزامی است. IVL به عنوان یک ابزار “آماده‌ساز رگ”، شانس موفقیت عمل‌های پیچیده قلبی را به طرز چشمگیری افزایش داده است.

🏃 بازگشت جریان خون پس از خرد شدن کلسیم، باعث رفع سریع علائمی مثل درد قفسه سینه یا دردهای عروقی پا می‌شود. IVL نه تنها در عروق قلب، بلکه در رگ‌های پا (اندام تحتانی) نیز کاربرد فراوانی دارد. این تکنولوژی به جراحان اجازه می‌دهد تا رگ‌هایی را که قبلاً به دلیل سختی سنگ‌مانند غیرقابل درمان بودند، با ظرافت و امنیت کامل باز کنند.

✨ در مجموع، IVL شاهکاری از تبدیل انرژی فیزیکی (صدا) به ابزار درمانی است. این روش با حذف نیاز به جراحی‌های تهاجمی در موارد سخت عروقی، استانداردهای درمان را ارتقا داده است. IVL به ما یادآوری می‌کند که گاهی برای شکستن سخت‌ترین سدها، به جای زور بازو، به ظرافت امواج نیاز داریم تا مسیر زندگی را در رگ‌ها دوباره هموار کنیم.