فروریزش IVC (IVC Collapse) چیست، چگونه اندازهگیری میشود و چه معنایی دارد
IVC Collapse
🫧 IVC Collapse یا «فروریزش ورید اجوف تحتانی» یکی از شاخصهای مهم در اکوکاردیوگرافی است که برای ارزیابی وضعیت حجم خون بدن و فشار دهلیز راست استفاده میشود. ورید اجوف تحتانی (IVC) رگی بزرگ است که خون را از اندامهای تحتانی به دهلیز راست میآورد و رفتار آن هنگام تنفس اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت همودینامیک بیمار میدهد.
🌬️ هنگام دم، فشار داخل قفسه سینه کاهش مییابد و خون بیشتری به سمت قلب کشیده میشود. این تغییر باعث میشود IVC بهطور طبیعی کمی فرو بریزد. میزان این فروریزش نشان میدهد قلب چقدر توانایی دریافت خون دارد و آیا حجم خون کافی در گردش وجود دارد یا خیر.
🫀 اگر IVC در هنگام دم بیش از ۵۰٪ فرو بریزد، معمولاً نشاندهنده فشار پایین دهلیز راست و وضعیت مناسب حجم خون است. این حالت در بیماران سالم یا افرادی که کمآب شدهاند دیده میشود. در مقابل، فروریزش کم یا عدم فروریزش میتواند نشانه افزایش فشار دهلیز راست باشد.
📈 پزشکان از «IVC Collapse Index» برای محاسبه درصد فروریزش استفاده میکنند. این شاخص از اختلاف قطر IVC در دم و بازدم بهدست میآید و بهصورت درصد بیان میشود. هرچه این درصد کمتر باشد، احتمال افزایش فشار دهلیز راست بیشتر است.
🔍 در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، IVC معمولاً بزرگ و بدون فروریزش است. این حالت نشان میدهد قلب نمیتواند خون را بهخوبی پمپاژ کند و فشار در سمت راست قلب بالا رفته است. این یافته در کنار سایر شاخصها برای ارزیابی شدت بیماری استفاده میشود.
🧪 در بیماران دچار شوک یا کمحجمی خون، IVC باریک و با فروریزش زیاد دیده میشود. این نشانهای از کاهش حجم داخل عروقی است و میتواند به پزشک کمک کند تصمیم بگیرد آیا بیمار نیاز به مایعدرمانی دارد یا خیر.
🫁 در بیماران با تهویه مکانیکی، تفسیر IVC Collapse متفاوت است. فشار مثبت دستگاه تنفس باعث تغییر الگوی طبیعی فروریزش میشود و پزشک باید با احتیاط بیشتری این شاخص را تفسیر کند.
🧭 IVC Collapse در ارزیابی پاسخدهی به مایعات نیز کاربرد دارد. اگر IVC بهطور قابل توجهی فرو بریزد، احتمال اینکه بیمار با دریافت مایع وضعیت بهتری پیدا کند بیشتر است. این موضوع در بخشهای اورژانس و مراقبتهای ویژه اهمیت زیادی دارد.
🩺 اندازهگیری قطر IVC و میزان فروریزش آن معمولاً در نمای سابکوستال اکو انجام میشود. این نما بهترین دید را از مسیر IVC به دهلیز راست فراهم میکند و امکان اندازهگیری دقیق را میدهد.
🛠️ قطر IVC بهتنهایی معیار کافی نیست. ممکن است IVC بزرگ باشد اما همچنان فروریزش داشته باشد، یا باریک باشد اما فروریزش نداشته باشد. بنابراین پزشک همیشه قطر و فروریزش را با هم تفسیر میکند.
📡 در بیماران با بیماریهای ریوی شدید، فشارهای داخل قفسه سینه ممکن است الگوی طبیعی IVC را تغییر دهند. این موضوع میتواند تفسیر را دشوار کند و نیاز به بررسی دقیقتر دارد.
🧬 برخی بیماریهای مزمن مانند فیبروز ریوی یا COPD میتوانند باعث تغییرات غیرطبیعی در IVC Collapse شوند. در این بیماران، پزشک باید یافتهها را در کنار علائم و سایر تستها بررسی کند.
🩻 در مواردی که IVC اصلاً فروریزش نداشته باشد و قطر آن بیش از ۲۱ میلیمتر باشد، احتمال افزایش فشار دهلیز راست بسیار زیاد است. این یافته معمولاً با علائم بالینی مانند ورم پاها یا تنگی نفس همراه است.
🧘 IVC Collapse یک شاخص ساده، سریع و غیرتهاجمی است که اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت حجم خون و فشارهای قلبی ارائه میدهد. این شاخص در کنار سایر یافتههای اکو میتواند به تصمیمگیری دقیقتر و درمان مؤثرتر کمک کند.
