بلوک دهلیزیبطنی (AV Block) چیست، چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده میشود
AV Block
❤️ بلوک دهلیزی–بطنی یا Atrioventricular Block (AV Block) حالتی است که در آن انتقال پیامهای الکتریکی از دهلیزها به بطنها کند، ناقص یا کاملاً متوقف میشود. این پیامها برای هماهنگی ضربان قلب ضروریاند، بنابراین هر اختلالی در این مسیر میتواند باعث کندی ضربان، سرگیجه یا حتی بیهوشی شود. شدت بلوک بسته به نوع آن متفاوت است و از یک اختلال خفیف تا یک وضعیت خطرناک متغیر است.
⚡ در حالت طبیعی، پیام الکتریکی از گره سینوسی به دهلیزها و سپس از طریق گره AV به بطنها منتقل میشود. در AV Block، این مسیر دچار اختلال میشود. گاهی پیام فقط کمی تأخیر دارد و گاهی اصلاً عبور نمیکند. این تفاوتها اساس تقسیمبندی انواع بلوک را تشکیل میدهد.
🫀 بلوک درجه یک خفیفترین نوع است و در آن پیام الکتریکی با تأخیر به بطنها میرسد. این حالت معمولاً علامتی ایجاد نمیکند و اغلب بهطور اتفاقی در نوار قلب دیده میشود. بسیاری از افراد با این نوع بلوک زندگی طبیعی دارند و نیاز به درمان خاصی ندارند.
📈 در نوار قلب بلوک درجه یک، فاصله PR طولانیتر از حد طبیعی است. این یعنی پیام از دهلیز به بطن دیرتر میرسد، اما در نهایت عبور میکند. این حالت معمولاً بیخطر است، اما در برخی بیماریها میتواند نشانهای از درگیری سیستم الکتریکی باشد.
🔥 بلوک درجه دو نوع اول (Wenckebach) حالتی است که در آن فاصله PR بهتدریج طولانیتر میشود تا اینکه یک ضربان به بطن نمیرسد. این الگو معمولاً خوشخیم است و ممکن است در خواب یا در ورزشکاران دیده شود، اما در برخی افراد میتواند باعث سرگیجه شود.
🔄 بلوک درجه دو نوع دوم (Mobitz II) خطرناکتر است، زیرا پیامها بدون هشدار و بهطور ناگهانی به بطن نمیرسند. این حالت میتواند باعث کندی شدید ضربان و علائم جدی شود و معمولاً نیاز به بررسی و درمان دارد.
🚨 بلوک کامل یا درجه سه شدیدترین نوع AV Block است. در این حالت هیچ پیام الکتریکی از دهلیز به بطن نمیرسد و بطنها مجبور میشوند با ریتم بسیار کند و مستقل خود بتپند. این وضعیت میتواند باعث بیهوشی، افت فشار خون و حتی خطر مرگ شود.
🌬️ علائم AV Block بسته به شدت آن متفاوت است. برخی بیماران هیچ علامتی ندارند، اما در موارد شدید ممکن است تپش کند، خستگی، سرگیجه، تنگی نفس یا سنکوپ رخ دهد. این علائم بهویژه در بلوکهای درجه دو نوع دوم و درجه سه شایعتر است.
🧠 کاهش جریان خون به مغز در اثر کندی ضربان میتواند باعث تاری دید، گیجی یا احساس نزدیک شدن غش شود. این علائم هشداردهندهاند و نیاز به ارزیابی سریع دارند.
🩺 تشخیص AV Block با نوار قلب انجام میشود. ECG الگوی دقیق عبور یا عدم عبور پیامهای الکتریکی را نشان میدهد و نوع بلوک را مشخص میکند. گاهی برای بررسی دقیقتر از هولتر ۲۴ ساعته استفاده میشود.
🔍 در برخی بیماران، بررسیهای تکمیلی مانند اکوکاردیوگرافی یا آزمایش خون لازم است تا علت زمینهای مانند بیماری قلبی، اختلالات الکترولیتی یا اثر داروها مشخص شود. درمان بر اساس علت اصلی تنظیم میشود.
💊 برخی داروها مانند بتابلوکرها، دیگوکسین یا مسدودکنندههای کلسیم میتوانند AV Block ایجاد یا تشدید کنند. در این موارد، تنظیم دوز یا قطع دارو ممکن است مشکل را برطرف کند.
⚙️ در بلوکهای درجه دو نوع دوم و درجه سه، درمان اصلی معمولاً کاشت ضربانساز (Pacemaker) است. این دستگاه ریتم منظم و کافی برای بطنها ایجاد میکند و از کندی خطرناک ضربان جلوگیری میکند.
🏥 بیماران با بلوک کامل معمولاً نیاز به بستری و پایش دقیق دارند، زیرا خطر توقف قلب وجود دارد. ضربانساز موقت ممکن است تا زمان کاشت دستگاه دائمی استفاده شود.
🫂 برخی بلوکها موقتی هستند و پس از درمان علت زمینهای مانند عفونت، التهاب یا اختلال الکترولیتی برطرف میشوند. اما بلوکهای ناشی از آسیب ساختاری سیستم الکتریکی معمولاً دائمیاند.
🧬 عوامل ژنتیکی نیز میتوانند در ایجاد اختلالات هدایت نقش داشته باشند، بهویژه در افراد جوان بدون بیماری زمینهای. در این موارد، بررسی خانوادگی اهمیت دارد.
🌡️ شرایطی مانند حمله قلبی، جراحی قلب، بیماریهای التهابی یا اختلالات تیروئید میتوانند باعث ایجاد AV Block شوند. درمان این بیماریها ممکن است هدایت قلب را بهبود دهد.
🚶 بسیاری از بیماران پس از کاشت ضربانساز میتوانند زندگی کاملاً طبیعی داشته باشند. این دستگاه بهطور خودکار ریتم قلب را تنظیم میکند و از کندی خطرناک جلوگیری میکند.
🛡️ AV Block اگرچه میتواند نگرانکننده باشد، اما با تشخیص دقیق و درمان مناسب قابلکنترل است. هدف درمان حفظ ریتم مناسب، جلوگیری از علائم و پیشگیری از عوارض خطرناک است.
🌱 آگاهی از علائم و مراجعه بهموقع به پزشک میتواند از پیشرفت بلوک و بروز مشکلات جدی جلوگیری کند. بسیاری از بیماران با درمان مناسب زندگی سالم و فعالی خواهند داشت.
