سوراخ بین دهلیزی (ASD) چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

❤️ نقص دیواره بین‌دهلیزی یا Atrial Septal Defect (ASD) یکی از شایع‌ترین ناهنجاری‌های مادرزادی قلب است که در آن یک سوراخ غیرطبیعی بین دو دهلیز وجود دارد. این سوراخ باعث می‌شود خون از دهلیز چپ به دهلیز راست جریان پیدا کند و حجم خون در سمت راست قلب و ریه‌ها افزایش یابد. این افزایش جریان می‌تواند در طول زمان باعث بزرگ‌شدن قلب راست و فشار بیش‌ازحد به ریه‌ها شود.

💧 در حالت طبیعی، دیواره بین‌دهلیزی دهلیز چپ و راست را از هم جدا می‌کند تا خون اکسیژن‌دار و بدون اکسیژن با هم مخلوط نشوند. اما در ASD این جداسازی کامل نیست و همین موضوع باعث ایجاد یک «شانت چپ به راست» می‌شود. شدت این شانت به اندازه سوراخ و اختلاف فشار بین دو دهلیز بستگی دارد.

🫀 ASD انواع مختلفی دارد که شایع‌ترین آن نوع اوستیم سِکوندوم (Ostium Secundum) است. این نوع معمولاً در بخش میانی دیواره دهلیزی قرار دارد و اغلب با روش‌های کم‌تهاجمی قابل‌بستن است. انواع دیگر مانند اوستیم پری‌موم (Ostium Primum) یا سینوس وِنوسوس (Sinus Venosus) کمتر شایع‌اند و معمولاً نیاز به جراحی دارند.

🌬️ بسیاری از کودکان مبتلا به ASD هیچ علامتی ندارند و بیماری ممکن است تا بزرگسالی تشخیص داده نشود. با این حال، در برخی افراد علائمی مانند تنگی نفس هنگام فعالیت، خستگی زودرس یا ضربان قلب نامنظم دیده می‌شود. این علائم معمولاً زمانی ظاهر می‌شوند که شانت بزرگ باشد یا قلب راست تحت فشار قرار گیرد.

⚡ یکی از نشانه‌های مهم ASD، صدای سوفل قلبی است که پزشک هنگام معاینه با گوشی پزشکی می‌شنود. این صدا به‌دلیل افزایش جریان خون از دریچه ریوی ایجاد می‌شود و می‌تواند سرنخی برای تشخیص باشد.

🩺 تشخیص ASD معمولاً با اکوکاردیوگرافی انجام می‌شود. اکو می‌تواند اندازه سوراخ، جهت جریان خون و تأثیر آن بر قلب راست را نشان دهد. در برخی موارد، پزشک از اکو از راه مری یا MRI قلب برای بررسی دقیق‌تر استفاده می‌کند.

🔍 اگر ASD درمان‌نشده باقی بماند، ممکن است در طول زمان باعث بزرگ‌شدن دهلیز و بطن راست، افزایش فشار ریه‌ها و حتی آریتمی‌های دهلیزی شود. در موارد شدید و دیررس، احتمال بروز سندرم آیزن‌منگر (Eisenmenger Syndrome) وجود دارد که یک وضعیت خطرناک و غیرقابل‌برگشت است.

🧠 یکی از عوارض احتمالی ASD، افزایش خطر سکته مغزی پارادوکسیکال است. در این حالت، لخته‌ای که در سیستم وریدی تشکیل شده می‌تواند از طریق سوراخ به سمت چپ قلب برود و وارد گردش خون سیستمیک شود. این اتفاق نادر است اما اهمیت درمان را نشان می‌دهد.

🧒 در کودکان، ASD کوچک معمولاً بدون درمان بسته می‌شود. اما اگر سوراخ متوسط یا بزرگ باشد و تا سن ۳ تا ۵ سالگی بسته نشود، احتمال بسته‌شدن خودبه‌خودی کاهش می‌یابد و نیاز به درمان مطرح می‌شود.

🛠️ یکی از روش‌های رایج درمان، بستن ASD با دستگاه از طریق کاتتر است. در این روش کم‌تهاجمی، یک وسیله مخصوص از طریق رگ پا وارد قلب می‌شود و سوراخ را از دو طرف می‌پوشاند. این روش برای نوع سکندوم مناسب است و دوران نقاهت کوتاهی دارد.

🏥 در مواردی که ASD بزرگ باشد یا در محل‌هایی قرار داشته باشد که امکان بستن با دستگاه وجود ندارد، جراحی قلب باز انجام می‌شود. در این جراحی، سوراخ با وصله (Patch) یا بخیه بسته می‌شود و نتایج آن معمولاً بسیار خوب است.

🫂 بیشتر بیماران پس از بستن ASD زندگی کاملاً طبیعی دارند و عملکرد قلب آن‌ها به‌مرور بهتر می‌شود. کاهش فشار روی قلب راست و ریه‌ها باعث افزایش توان فعالیتی و کاهش علائم می‌شود.

🧘 برخی بیماران ممکن است پس از درمان همچنان دچار آریتمی‌های دهلیزی باشند، به‌ویژه اگر ASD دیر تشخیص داده شده باشد. پیگیری منظم و بررسی ریتم قلب در این افراد اهمیت دارد.

🍃 سبک زندگی سالم، فعالیت بدنی مناسب و کنترل عوامل خطر قلبی می‌تواند به سلامت قلب کمک کند. اگرچه ASD یک بیماری مادرزادی است، اما مدیریت صحیح می‌تواند از عوارض آینده جلوگیری کند.

🧬 در برخی موارد، ASD با سایر ناهنجاری‌های مادرزادی همراه است. بررسی دقیق ساختار قلب با اکو یا MRI می‌تواند به تشخیص مشکلات همراه کمک کند و برنامه درمانی را دقیق‌تر کند.

🌡️ در افراد بزرگسال، ASD درمان‌نشده می‌تواند باعث فشار خون ریوی شود. این وضعیت اگر شدید شود، ممکن است درمان را دشوار کند و حتی بستن ASD را ناممکن سازد. بنابراین تشخیص و درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

🩻 پزشکان معمولاً پس از بستن ASD، بیمار را با اکوهای دوره‌ای پیگیری می‌کنند تا مطمئن شوند دستگاه یا وصله در جای مناسب قرار دارد و عملکرد قلب طبیعی است. این پیگیری‌ها معمولاً در سال‌های اول اهمیت بیشتری دارند.

🚶 بیشتر بیماران پس از درمان می‌توانند بدون محدودیت ورزش کنند، مگر اینکه پزشک به‌دلیل فشار ریه یا آریتمی توصیه خاصی داشته باشد. کودکان نیز معمولاً پس از درمان رشد و فعالیت طبیعی خواهند داشت.

🛡️ بستن ASD نه‌تنها علائم را بهبود می‌دهد، بلکه از عوارض دیررس مانند نارسایی قلبی، آریتمی و فشار خون ریوی جلوگیری می‌کند. این موضوع اهمیت تشخیص و درمان به‌موقع را نشان می‌دهد.

🌱 ASD اگرچه یک ناهنجاری مادرزادی است، اما با روش‌های درمانی مدرن کاملاً قابل‌کنترل است. بسیاری از بیماران پس از درمان زندگی سالم، فعال و بدون محدودیت خواهند داشت.