دریچه آئورت (Aortic Valve) چیست و چگونه ارزیابی میشود
Aortic Valve
🫀 دریچه آئورت (Aortic Valve) یکی از چهار دریچه اصلی قلب است که در خروجی بطن چپ، یعنی دقیقاً در نقطه اتصال قلب به شریان بزرگ آئورت قرار دارد. این دریچه مانند یک دروازهبان دقیق عمل میکند که اجازه میدهد خون غنی از اکسیژن از قلب خارج شده و وارد گردش خون عمومی شود، در حالی که از بازگشت مجدد خون به داخل قلب جلوگیری میکند.
🍃 ساختار این دریچه در حالت طبیعی دارای سه لته یا گلبرگ ظریف و بسیار مقاوم است که به آن “سه لتی” (Tricuspid) میگویند. این لتهها به گونهای طراحی شدهاند که هنگام انقباض قلب با کمترین مقاومت باز شده و مسیری کاملاً باز برای عبور خون ایجاد کنند، و بلافاصله پس از پایان پمپاژ، با دقت بالایی روی هم چفت شوند.
🛡️ عملکرد دریچه آئورت به شدت به تغییرات فشار بستگی دارد. وقتی بطن چپ منقبض میشود، فشار داخلی آن از فشار آئورت بیشتر شده و دریچه را باز میکند. به محض اینکه قلب شروع به استراحت (دیاستول) میکند، فشار آئورت بر بطن پیشی گرفته و با فشار آوردن به پشت لتهها، باعث بسته شدن ناگهانی و محکم دریچه میشود تا خون به عقب برنگردد.
🧱 یکی از شایعترین مشکلات این بخش، تنگی دریچه آئورت (Aortic Stenosis) است. در این وضعیت، لتههای دریچه به دلیل رسوب کلسیم یا مسائل مادرزادی سفت و ضخیم میشوند و دیگر به طور کامل باز نمیشوند. این موضوع باعث میشود قلب مجبور شود با فشار بسیار بیشتری خون را از یک دهانه تنگ عبور دهد که منجر به خستگی و ضعیف شدن عضله قلب میشود.
🌊 مشکل دیگر، نارسایی دریچه آئورت (Aortic Regurgitation) نام دارد که در آن دریچه به خوبی بسته نمیشود. در این حالت، بخشی از خونی که به داخل آئورت پمپ شده، در زمان استراحت قلب به عقب و داخل بطن نشت میکند. این نشت باعث میشود حجم کار قلب دوبرابر شود و بطن چپ برای جبران این مقدار خون اضافی، به مرور زمان گشاد و بزرگ شود.
🧬 برخی افراد به صورت مادرزادی با دریچه آئورت دولتی (Bicuspid Aortic Valve) متولد میشوند. در این حالت به جای سه لته، تنها دو لته وجود دارد. اگرچه این وضعیت ممکن است سالها علامتی نداشته باشد، اما این افراد بیشتر در معرض ابتلا به تنگی یا نارسایی دریچه در سنین جوانی و میانسالی قرار دارند و نیاز به پیگیری منظم دارند.
🩺 پزشکان برای ارزیابی سلامت این دریچه، ابتدا با گوشی پزشکی به صدای قلب گوش میدهند. صدای غیرطبیعی که به آن “سوفل” (Murmur) میگویند، میتواند اولین نشانه تنگی یا نشت دریچه باشد. برای تشخیص قطعی، از اکوکاردیوگرافی استفاده میشود تا شکل لتهها، میزان باز شدن آنها و سرعت جریان خون با دقت بررسی شود.
🌬️ علائم بیماریهای دریچه آئورت معمولاً شامل تنگی نفس در هنگام فعالیت، درد قفسه سینه (آنژین) و گاهی احساس سبکی سر یا غش کردن است. این علائم نشاندهنده این هستند که بدن اکسیژن کافی دریافت نمیکند یا قلب تحت فشار شدیدی قرار گرفته است تا خون را از دریچه عبور دهد.
🧱 عفونتهای باکتریایی میتوانند به این دریچه آسیب جدی بزنند که به آن اندوکاردیت (Endocarditis) میگویند. باکتریها میتوانند روی لتههای دریچه مستقر شده و باعث تخریب بافت آن شوند. رعایت بهداشت دهان و دندان و درمان سریع عفونتها، یکی از راههای محافظت از این دریچه حیاتی در برابر آسیبهای میکروبی است.
📉 با پیشرفت علم پزشکی، امروزه روشهای کمتهاجمی برای درمان تنگی دریچه ابداع شده است. یکی از این روشها تِـوی (TAVI) نام دارد که در آن بدون باز کردن قفسه سینه و تنها از طریق رگهای پا، یک دریچه مصنوعی جدید را در محل دریچه آسیبدیده قرار میدهند؛ روشی که برای بیماران پرخطر و سالمندان بسیار نجاتبخش است.
🏗️ دریچههای مصنوعی که در جراحیها استفاده میشوند به دو نوع مکانیکی و بیولوژیک (بافتی) تقسیم میشوند. دریچههای مکانیکی بسیار بادوام هستند اما بیمار باید تا پایان عمر داروی ضدلخته مصرف کند. دریچههای بیولوژیک که از بافت حیوانات ساخته میشوند، نیاز به داروی دائمی ندارند اما عمر آنها محدودتر است و ممکن است پس از ۱۵ تا ۲۰ سال نیاز به تعویض داشته باشند.
⏱️ فشار خون بالا دشمن مستقیم دریچه آئورت است. فشار مداوم خون در پشت دریچه باعث میشود لتهها تحت استرس مکانیکی زیادی قرار بگیرند که فرآیند سفت شدن و کلسیمی شدن آنها را تسریع میکند. کنترل فشار خون بهترین راه برای افزایش طول عمر و سلامت عملکردی این دریچه است.
🏃 فعالیتهای ورزشی سنگین در صورت وجود تنگی شدید دریچه آئورت میتواند خطرناک باشد. اما در حالتهای خفیف، ورزش هوازی منظم به بهبود گردش خون و کاهش بار کاری قلب کمک میکند. افراد دارای مشکلات دریچهای باید برنامه ورزشی خود را حتماً با نظارت و تایید پزشک متخصص تنظیم کنند.
🍏 سبک زندگی سالم، شامل رژیم غذایی کمچرب و کنترل قند خون، از رسوب چربی و کلسیم روی لتههای دریچه جلوگیری میکند. اگرچه برخی تغییرات دریچهای ناشی از سن هستند، اما پیشگیری از عوامل التهابی میتواند سرعت تخریب دریچه را به میزان چشمگیری کاهش دهد.
✨ در نهایت، دریچه آئورت نقطه پایانی سفر خون در قلب و آغاز سفر آن در بدن است. سلامت این دریچه ضامن توزیع درست انرژی و اکسیژن در تمام سلولهای ماست. قدردانی از این ساختار ظریف با چکاپهای منظم، کلید داشتن قلبی سالم و پرانرژی برای سالیان طولانی است.
