دایسکسیون آئورت (Aortic Dissection) چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان میشود
Aortic Dissection
❤️ پارگی آئورت یا Aortic Dissection یکی از خطرناکترین اورژانسهای قلب و عروق است که در آن لایه داخلی دیواره آئورت دچار شکاف میشود و خون وارد لایه میانی رگ میگردد. این ورود خون باعث جدا شدن لایهها از یکدیگر میشود و میتواند جریان خون به اندامها را مختل کند. اگر این وضعیت بهسرعت درمان نشود، ممکن است به پارگی کامل آئورت و مرگ منجر شود.
⚡ آئورت بزرگترین شریان بدن است و هرگونه آسیب در آن میتواند پیامدهای بسیار جدی داشته باشد. در دیسکشن، خون با فشار زیاد وارد شکاف ایجادشده میشود و یک «کانال کاذب» ایجاد میکند. این کانال میتواند مسیر طبیعی خون را منحرف کند و باعث کاهش خونرسانی به اندامهای حیاتی شود.
🫀 دیسکشن آئورت معمولاً به دو نوع اصلی تقسیم میشود: نوع A که بخش صعودی آئورت را درگیر میکند و بسیار خطرناک است و نیاز به جراحی فوری دارد؛ و نوع B که در بخش نزولی آئورت رخ میدهد و بسته به شرایط بیمار ممکن است با دارو یا جراحی درمان شود.
🔥 شایعترین علامت دیسکشن آئورت، درد ناگهانی و شدید قفسه سینه یا پشت است که بیماران آن را بهصورت «درد پارهشونده» یا «چاقو مانند» توصیف میکنند. این درد ممکن است به گردن، فک، شکم یا کمر انتشار پیدا کند و معمولاً با هیچ چیز تسکین نمییابد.
🌬️ برخی بیماران ممکن است دچار تنگی نفس، ضعف ناگهانی، تعریق شدید یا احساس مرگ قریبالوقوع شوند. این علائم بهدلیل اختلال در جریان خون و فشار شدید روی سیستم قلبیعروقی ایجاد میشوند.
🧠 اگر دیسکشن آئورت جریان خون به مغز را مختل کند، ممکن است علائمی مانند گیجی، اختلال گفتار یا حتی سکته مغزی رخ دهد. این وضعیت نشاندهنده درگیری شاخههای مهم آئورت است و نیاز به اقدام فوری دارد.
🩺 فشار خون بالا یکی از مهمترین عوامل خطر دیسکشن آئورت است. فشار زیاد روی دیواره رگ در طول زمان باعث ضعف لایه داخلی میشود و احتمال پارگی را افزایش میدهد. کنترل فشار خون نقش مهمی در پیشگیری دارد.
🧬 برخی بیماریهای ژنتیکی مانند سندرم مارفان، الس-دانلوس یا بیکاسپید آئورتیک ولو میتوانند دیواره آئورت را ضعیف کنند و خطر دیسکشن را افزایش دهند. این بیماران باید تحت پایش دقیق باشند.
📈 تشخیص دیسکشن آئورت معمولاً با سیتی آنژیوگرافی انجام میشود که بهترین روش برای مشاهده شکاف و مسیر کانال کاذب است. اکو از راه مری و MRI نیز در برخی موارد استفاده میشوند.
🔍 در معاینه فیزیکی، ممکن است اختلاف فشار خون بین دو دست، سوفل جدید قلبی یا کاهش نبض در اندامها دیده شود. این یافتهها میتوانند سرنخهایی برای تشخیص باشند، اما همیشه وجود ندارند.
💊 درمان دیسکشن نوع B معمولاً با کنترل شدید فشار خون و کاهش ضربان قلب آغاز میشود. هدف این است که فشار روی دیواره آئورت کم شود و از گسترش شکاف جلوگیری گردد. داروهایی مانند بتابلوکرها نقش مهمی دارند.
🛠️ دیسکشن نوع A تقریباً همیشه نیاز به جراحی فوری دارد. در این جراحی، بخش آسیبدیده آئورت برداشته و با گرافت مصنوعی جایگزین میشود. تأخیر در جراحی میتواند مرگبار باشد.
🏥 در برخی بیماران نوع B که دچار عوارضی مانند کاهش خونرسانی به اندامها، پارگی قریبالوقوع یا درد کنترلنشده هستند، از روش اندوواسکولار (TEVAR) استفاده میشود. در این روش، استنتگرافت از طریق رگ پا وارد آئورت میشود و محل پارگی را پوشش میدهد.
🫂 بیماران پس از درمان نیاز به پیگیری مادامالعمر دارند. دیواره آئورت ممکن است در آینده نیز آسیبپذیر باشد و باید با تصویربرداری دورهای وضعیت آن بررسی شود.
🧘 کنترل فشار خون، پرهیز از فعالیتهای سنگین و مدیریت استرس بخش مهمی از مراقبت طولانیمدت است. این اقدامات میتوانند از گسترش دیسکشن یا بروز دیسکشن جدید جلوگیری کنند.
🍃 برخی بیماران ممکن است پس از درمان دچار درد مزمن قفسه سینه یا پشت شوند. این درد معمولاً ناشی از تغییرات ساختاری در آئورت است و با گذشت زمان بهتر میشود.
🧬 غربالگری خانوادگی در بیماران با زمینه ژنتیکی اهمیت دارد. تشخیص زودهنگام میتواند از بروز عوارض خطرناک جلوگیری کند و امکان درمان پیشگیرانه را فراهم سازد.
🌡️ عواملی مانند مصرف محرکها (مثل کوکائین)، ضربه شدید، بارداری در بیماران پرخطر و افزایش ناگهانی فشار خون میتوانند محرک دیسکشن باشند. شناخت این عوامل به پیشگیری کمک میکند.
🚶 بسیاری از بیماران پس از درمان مناسب میتوانند زندگی نسبتاً طبیعی داشته باشند، اما باید محدودیتهای فعالیتی و توصیههای پزشکی را رعایت کنند. هدف، جلوگیری از فشار اضافی روی آئورت است.
🛡️ دیسکشن آئورت اگرچه یک وضعیت بسیار خطرناک است، اما با تشخیص سریع، درمان مناسب و مراقبت طولانیمدت قابلکنترل است. آگاهی از علائم و مراجعه فوری میتواند جان بیمار را نجات دهد.
🌱 پیشرفتهای پزشکی در جراحی و روشهای اندوواسکولار باعث شده نتایج درمان بسیار بهتر شود. امروزه بسیاری از بیماران پس از درمان زندگی سالم و فعالی خواهند داشت.
