نقص مادرزادی قلب چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

نقص مادرزادی قلب به مجموعه‌ای از ناهنجاری‌های ساختاری گفته می‌شود که از زمان تولد وجود دارند و می‌توانند بر جریان خون، عملکرد پمپاژ یا اکسیژن‌رسانی بدن تأثیر بگذارند. این نقص‌ها در دوران جنینی و هنگام شکل‌گیری قلب ایجاد می‌شوند و شدت آن‌ها از مشکلات خفیف تا ناهنجاری‌های پیچیده و تهدیدکنندهٔ حیات متغیر است. بسیاری از این بیماری‌ها با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب قابل کنترل هستند.

قلب جنین در هفته‌های ابتدایی بارداری تشکیل می‌شود و هرگونه اختلال در این روند می‌تواند منجر به نقص‌های مادرزادی شود. عواملی مانند ژنتیک، بیماری‌های مادر، مصرف برخی داروها، عفونت‌های دوران بارداری یا قرار گرفتن در معرض مواد مضر می‌توانند خطر بروز این مشکلات را افزایش دهند. با این حال، در بسیاری از موارد علت دقیق مشخص نیست.

نقص‌های مادرزادی قلب انواع مختلفی دارند. برخی از آن‌ها شامل سوراخ در دیواره‌های قلب مانند ASD و VSD هستند که باعث اختلاط خون اکسیژن‌دار و بدون اکسیژن می‌شوند. این نقص‌ها ممکن است خفیف باشند و خودبه‌خود بسته شوند یا نیاز به درمان داشته باشند. شدت علائم به اندازه و محل نقص بستگی دارد.

گروهی دیگر از نقص‌ها شامل مشکلات دریچه‌ای هستند. تنگی یا نارسایی دریچه‌ها می‌تواند جریان طبیعی خون را مختل کند و باعث فشار اضافی بر قلب شود. این مشکلات ممکن است در دوران نوزادی علائم ایجاد کنند یا تا سال‌ها بدون علامت باقی بمانند و بعدها تشخیص داده شوند.

برخی نقص‌ها پیچیده‌تر هستند، مانند تترالوژی فالوت، ترانسپوزیشن عروق بزرگ یا هیپوپلازی بطن چپ. این ناهنجاری‌ها معمولاً باعث کاهش شدید اکسیژن خون و علائم واضح مانند کبودی، تنفس دشوار و اختلال رشد می‌شوند. این موارد اغلب نیازمند جراحی در ماه‌های اول زندگی هستند.

علائم نقص مادرزادی قلب بسته به نوع و شدت بیماری متفاوت است. کبودی، تنفس سریع، تعریق زیاد، مشکل در شیر خوردن، خستگی زودرس و رشد ناکافی از شایع‌ترین نشانه‌ها هستند. برخی کودکان ممکن است سوفل قلب داشته باشند که در معاینه شنیده می‌شود و نیازمند بررسی بیشتر است.

تشخیص این نقص‌ها معمولاً با اکوکاردیوگرافی انجام می‌شود. اکو ساختار قلب، عملکرد دریچه‌ها و مسیرهای جریان خون را به‌طور دقیق نشان می‌دهد. در برخی موارد، MRI قلب، CT آنژیو یا کاتتریزاسیون قلبی برای ارزیابی دقیق‌تر لازم است. تشخیص زودهنگام نقش مهمی در انتخاب درمان مناسب دارد.

درمان نقص‌های مادرزادی قلب بسته به نوع مشکل متفاوت است. برخی نقص‌ها بدون نیاز به مداخله بهبود می‌یابند، برخی با دارو کنترل می‌شوند و برخی دیگر نیاز به جراحی یا مداخلات کاتتریزاسیون دارند. پیشرفت‌های پزشکی باعث شده بسیاری از کودکان مبتلا به این بیماری‌ها زندگی طبیعی و سالمی داشته باشند.

پیگیری طولانی‌مدت برای کودکان مبتلا به نقص مادرزادی قلب ضروری است. حتی پس از درمان موفق، ممکن است در آینده مشکلاتی مانند آریتمی، نارسایی دریچه‌ای یا کاهش عملکرد قلب ایجاد شود. معاینات منظم و اکوهای دوره‌ای برای حفظ سلامت قلب اهمیت زیادی دارند.

در نهایت، نقص مادرزادی قلب یک مشکل شایع اما قابل‌مدیریت است. آگاهی والدین، تشخیص زودهنگام و مراقبت تخصصی می‌تواند از بروز عوارض جلوگیری کند و کیفیت زندگی کودک را به‌طور چشمگیری بهبود بخشد. امروزه با پیشرفت روش‌های تشخیصی و درمانی، آیندهٔ بسیاری از این کودکان روشن‌تر از همیشه است.