نارسایی پولمونری چیست، چگونه تشخیص داده می‌شود و چه علائمی دارد

🫀 نارسایی دریچه پولمونری (Pulmonary Regurgitation) وضعیتی است که در آن دریچه میان بطن راست و شریان ریوی به درستی بسته نمی‌شود. این دریچه که مسئول هدایت خون به سمت ریه‌ها برای دریافت اکسیژن است، در صورت نقص، اجازه می‌دهد بخشی از خون در مرحله استراحت قلب دوباره به عقب و داخل بطن راست نشت کند.

🌊 در اکثر موارد، این بیماری به دلیل افزایش فشار در شریان ریوی (Pulmonary Hypertension) رخ می‌دهد. وقتی فشار در عروق ریه بالا می‌رود، شریان ریوی گشاد شده و لته‌های دریچه را از هم دور می‌کند؛ در نتیجه، حتی اگر خودِ لته‌ها سالم باشند، به دلیل فاصله ایجاد شده، خون به راحتی به سمت قلب بازمی‌گردد.

🏠 بطن راست قلب برای جبران این خون برگشتی مجبور است حجم بیشتری از خون را در هر ضربان پمپاژ کند. این بارِ حجمی اضافه باعث می‌شود که بطن راست به مرور زمان گشاد و منبسط شود (Dilation). گشاد شدن بیش از حد بطن راست در نهایت منجر به ضعیف شدن دیواره‌های آن و کاهش قدرت انقباضی قلب در سمت راست می‌گردد.

🧱 یکی از علل مهم نارسایی پولمونری، پیامدهای جراحی‌های اصلاحی برای بیماری‌های مادرزادی قلب مانند تترالوژی فالوت (Tetralogy of Fallot) است. بسیاری از نوزادانی که در کودکی برای باز کردن تنگی دریچه ریوی جراحی شده‌اند، در بزرگسالی دچار نارسایی این دریچه می‌شوند که نیازمند نظارت مادام‌العمر متخصصان است.

🧬 ناهنجاری‌های ساختاری مادرزادی نیز می‌توانند از بدو تولد باعث تغییر شکل لته‌های این دریچه شوند. در این حالت، لته‌ها ممکن است ناقص باشند یا به درستی در جای خود قرار نگیرند. این بیماران معمولاً از کودکی تحت نظر هستند تا در صورت بزرگ شدن بیش از حد بطن راست، مداخلات درمانی لازم برای آن‌ها انجام شود.

🦠 عفونت دریچه‌های قلب یا اندوکاردیت (Endocarditis) اگرچه در سمت راست قلب کمتر شایع است، اما می‌تواند دریچه پولمونری را هدف قرار دهد. باکتری‌های مهاجم با تخریب بافت لته‌ها باعث ایجاد نارسایی حاد و ناگهانی می‌شوند که می‌تواند به سرعت باعث افت کارایی قلب و بروز علائم نارسایی قلبی گردد.

🩺 علائم نارسایی پولمونری اغلب بسیار ملایم هستند و ممکن است تا سال‌ها هیچ نشانه‌ای بروز نکند. با گذشت زمان و ضعیف شدن بطن راست، فرد ممکن است در هنگام ورزش یا فعالیت بدنی احساس خستگی زودرس و تنگی نفس کند. این علائم نشان‌دهنده این است که قلب دیگر نمی‌تواند نیاز اکسیژن بدن را به خوبی تامین کند.

💓 احساس تپش قلب یا ضربان‌های نامنظم (Arrhythmia) نیز در این بیماران گزارش می‌شود. وقتی بطن راست بیش از حد گشاد می‌شود، بافت‌های الکتریکی آن تحت کشش قرار گرفته و سیگنال‌های نامنظمی تولید می‌کنند که می‌تواند منجر به احساس لرزش در قفسه سینه یا سرگیجه‌های ناگهانی شود.

💧 در مراحل پیشرفته بیماری، علائم نارسایی سمت راست قلب ظاهر می‌شوند که شایع‌ترین آن‌ها ورم در ناحیه مچ و ساق پا است. همچنین ممکن است فرد با بزرگی کبد یا احساس پر بودن شکم روبرو شود؛ این‌ها نشانه‌هایی هستند که ثابت می‌کنند خون به دلیل نشت دریچه، در سیاهرگ‌های بدن تجمع یافته است.

📉 تشخیص این بیماری عمدتاً از طریق اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) انجام می‌شود. پزشک با استفاده از تصاویر رنگی، جریان خون برگشتی را مشاهده کرده و شدت آن را ارزیابی می‌کند. همچنین ابعاد بطن راست با دقت اندازه‌گیری می‌شود تا مشخص گردد که آیا قلب در حال از دست دادن قدرت پمپاژ خود است یا خیر.

🔍 علاوه بر اکو، گاهی از ام‌آر‌آی قلب (Cardiac MRI) برای ارزیابی دقیق‌تر حجم بطن راست استفاده می‌شود. این روش استاندارد طلایی برای تعیین زمان مناسب جراحی است، زیرا می‌تواند با دقت بسیار بالا نشان دهد که بطن راست تا چه حد گشاد شده و چه مقدار خون در هر ضربان به عقب نشت می‌کند.

💊 درمان دارویی مستقیمی برای ترمیم نارسایی دریچه وجود ندارد، اما پزشکان برای مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای دارو تجویز می‌کنند. مثلاً اگر علت نارسایی، فشار ریوی بالا باشد، از داروهای کاهنده فشار عروق ریه استفاده می‌شود تا میزان نشت خون به حداقل برسد و بار کاری قلب سبک‌تر شود.

🛠️ در صورتی که بطن راست بیش از حد بزرگ شده باشد یا علائم بیماری ناتوان‌کننده گردند، تعویض دریچه ضرورت می‌یابد. امروزه روش‌های نوین تعویض دریچه با کاتتر (Percutaneous Valve Replacement) به بیماران اجازه می‌دهد بدون جراحی قلب باز و تنها از طریق رگ پا، دریچه جدیدی را در محل ریوی دریافت کنند.

🏗️ دریچه‌هایی که برای جایگزینی دریچه پولمونری استفاده می‌شوند معمولاً از نوع بیولوژیک (بافتی) هستند. به دلیل فشار پایین در سمت راست قلب، خطر تشکیل لخته روی دریچه‌های فلزی زیاد است، بنابراین دریچه‌های حیوانی که با بدن سازگاری بیشتری دارند، انتخاب اول پزشکان برای این موقعیت حساس می‌باشند.

✨ پیگیری منظم در این بیماری کلید موفقیت است. بیمارانی که دچار نارسایی پولمونری هستند باید سالانه توسط متخصص قلب ویزیت شوند تا از سلامت بطن راست اطمینان حاصل کنند. تشخیص به موقع زمان تعویض دریچه می‌تواند از آسیب دائمی به عضله قلب جلوگیری کرده و طول عمر طبیعی فرد را تضمین کند.