سرعت پیک جریان خون چیست، چگونه اندازه‌گیری می‌شود و چه کاربردی در اکو دارد

🫀 سرعت پیک به بیشترین سرعت جریان خون در یک نقطه مشخص از قلب یا عروق گفته می‌شود و یکی از مهم‌ترین شاخص‌های داپلر در اکوکاردیوگرافی است. این سرعت معمولاً در لحظه‌ای ثبت می‌شود که اختلاف فشار بین دو حفره یا دو سمت یک دریچه به بیشترین مقدار خود رسیده باشد و بنابراین اطلاعات ارزشمندی درباره شدت تنگی‌ها یا نارسایی‌ها ارائه می‌دهد.

🌬 در تنگی‌های دریچه‌ای، سرعت پیک معمولاً افزایش می‌یابد، زیرا خون برای عبور از دهانه تنگ‌شده مجبور است با سرعت بیشتری حرکت کند. این افزایش سرعت به‌طور مستقیم با شدت تنگی مرتبط است و از طریق معادله برنولی اصلاح‌شده (ΔP = 4V²) می‌توان اختلاف فشار را از روی سرعت پیک محاسبه کرد.

🔥 در تنگی آئورت، سرعت پیک یکی از معیارهای اصلی تعیین شدت بیماری است. سرعت‌های بالاتر از ۴ متر بر ثانیه معمولاً نشان‌دهنده تنگی شدید هستند و این مقدار در داپلر پیوسته به‌وضوح قابل اندازه‌گیری است. این شاخص در تصمیم‌گیری درمانی نقش کلیدی دارد.

🌿 در نارسایی‌ها نیز سرعت پیک اهمیت دارد، اما تفسیر آن متفاوت است. در نارسایی میترال یا تریکوسپید، سرعت پیک جت برگشتی می‌تواند شدت نارسایی را نشان دهد، اما باید همراه با سایر شاخص‌ها مانند پهنای جت و حجم برگشتی تفسیر شود.

💡 سرعت پیک در مسیر خروجی بطن چپ (LVOT) برای محاسبه برون‌ده قلبی و تعیین شدت تنگی آئورت استفاده می‌شود. این سرعت معمولاً کمتر از سرعت عبوری از دریچه آئورت است و در محاسبات دقیق سطح دریچه نقش دارد.

🩺 در ارزیابی دیاستول، سرعت پیک موج E و موج A در دریچه میترال اهمیت زیادی دارد. نسبت این دو موج اطلاعات مهمی درباره شلی بطن چپ، فشارهای پرشدگی و وجود اختلال دیاستولیک ارائه می‌کند.

🌙 در بیماران با فشار خون ریوی، سرعت پیک برگشت جریان از دریچه تریکوسپید برای تخمین فشار شریان ریوی استفاده می‌شود. هرچه سرعت پیک بالاتر باشد، فشار ریوی بیشتر است و این روش یکی از ساده‌ترین ابزارهای غیرتهاجمی برای ارزیابی فشار ریوی است.

🫧 سرعت پیک در وریدهای ریوی نیز در ارزیابی دیاستول کاربرد دارد. تغییرات سرعت پیک در فازهای مختلف تنفس و چرخه قلب می‌تواند نشانه‌ای از افزایش فشار دهلیز چپ یا اختلالات پرشدگی باشد.

🌪 در شرایط حاد مانند نارسایی میترال حاد، سرعت پیک جت برگشتی ممکن است بسیار بالا باشد، اما به‌دلیل افزایش ناگهانی فشار دهلیز چپ، تفسیر آن نیاز به دقت بیشتری دارد. در این موارد، سایر شاخص‌ها نیز باید بررسی شوند.

🌤 سرعت پیک در بیماران با پروتزهای دریچه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد. افزایش غیرطبیعی سرعت پیک می‌تواند نشانه‌ای از انسداد، ترومبوز یا اختلال عملکرد پروتز باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.

🩻 در برخی بیماری‌های مادرزادی مانند تنگی پولمونری، سرعت پیک عبوری از دریچه پولمونری معیار اصلی تعیین شدت بیماری است. سرعت‌های بالاتر از ۳ متر بر ثانیه معمولاً نشان‌دهنده تنگی متوسط تا شدید هستند.

🫡 اندازه‌گیری دقیق سرعت پیک نیازمند زاویه صحیح داپلر است. اگر زاویه بین پرتو داپلر و مسیر جریان مناسب نباشد، سرعت کمتر از مقدار واقعی ثبت می‌شود و شدت بیماری کمتر از حد واقعی تخمین زده می‌شود.

💫 در برخی بیماران، سرعت پیک ممکن است طبیعی باشد اما الگوی جریان غیرطبیعی باشد. بنابراین تفسیر سرعت پیک باید همیشه همراه با شکل منحنی داپلر، زمان شتاب‌گیری و سایر شاخص‌های همودینامیک انجام شود.

🌈 سرعت پیک در ارزیابی عملکرد بطن راست نیز کاربرد دارد. سرعت پیک جریان خروجی بطن راست می‌تواند نشانه‌ای از فشارهای ریوی یا اختلال عملکرد بطن راست باشد و در بیماری‌های ریوی اهمیت دارد.

🌗 در نهایت، سرعت پیک یکی از پایه‌ای‌ترین و درعین‌حال قدرتمندترین شاخص‌های داپلر است که با یک اندازه‌گیری ساده می‌تواند اطلاعات عمیقی درباره فشارها، شدت تنگی‌ها، نارسایی‌ها و وضعیت همودینامیک قلب ارائه دهد. تفسیر صحیح آن نیازمند توجه به زمینه بالینی و سایر یافته‌های اکو است.