دهلیز چپ چیست، چه وظیفه‌ای دارد و چگونه در اکو ارزیابی می‌شود

🫀 دهلیز چپ حفره‌ای است که خون اکسیژن‌دار برگشته از ریه‌ها را دریافت می‌کند و آن را در زمان دیاستول به بطن چپ منتقل می‌سازد. این حفره نقش حیاتی در تنظیم پرشدگی بطن چپ و حفظ جریان خون سیستمیک دارد و هر تغییری در ساختار یا فشار آن می‌تواند پیامدهای مهمی برای عملکرد قلب ایجاد کند.

🌬 دهلیز چپ به‌طور طبیعی انعطاف‌پذیر است و می‌تواند حجم خون ورودی را بدون افزایش زیاد فشار در خود جای دهد. اما در شرایطی که بطن چپ سفت یا دچار اختلال دیاستولیک باشد، خون به‌سختی وارد بطن می‌شود و دهلیز چپ مجبور است با فشار بیشتری کار کند، که این وضعیت به افزایش فشار دهلیز چپ و اتساع تدریجی آن منجر می‌شود.

🔥 افزایش فشار دهلیز چپ یکی از مهم‌ترین علل تنگی نفس در بیماران قلبی است، زیرا این فشار بالا به عروق ریوی منتقل می‌شود و باعث احتقان ریه‌ها می‌گردد. این حالت در بیماری‌هایی مانند نارسایی قلبی، تنگی میترال و اختلالات دیاستولیک بسیار شایع است.

🌿 دهلیز چپ در برابر افزایش مزمن فشار، به‌تدریج بزرگ می‌شود. این اتساع یک مکانیسم جبرانی است، اما در طولانی‌مدت می‌تواند زمینه‌ساز آریتمی‌هایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی شود. دهلیز بزرگ‌شده محیط مناسبی برای ایجاد امواج الکتریکی نامنظم فراهم می‌کند.

💡 اندازه دهلیز چپ یکی از شاخص‌های مهم در اکوکاردیوگرافی است. افزایش حجم دهلیز چپ معمولاً نشان‌دهنده فشارهای پرشدگی بالا و اختلال مزمن عملکرد بطن چپ است. این شاخص حتی در پیش‌بینی خطر سکته مغزی و مرگ‌ومیر نیز اهمیت دارد.

🩺 در تنگی میترال، دهانه دریچه میترال تنگ می‌شود و عبور خون از دهلیز چپ به بطن چپ دشوار می‌گردد. این مانع مکانیکی باعث افزایش فشار دهلیز چپ و اتساع قابل توجه آن می‌شود و در موارد شدید می‌تواند به فشار خون ریوی و نارسایی سمت راست قلب منجر شود.

🌙 در نارسایی میترال، بخشی از خون در زمان سیستول به دهلیز چپ برمی‌گردد و حجم اضافی ایجاد می‌کند. این حجم زیاد باعث اتساع دهلیز چپ و افزایش فشار داخل آن می‌شود و در طولانی‌مدت می‌تواند ساختار دهلیز را تغییر دهد.

🫧 دهلیز چپ بزرگ‌شده می‌تواند باعث کاهش کارایی پمپاژ قلب شود، زیرا هماهنگی بین دهلیز و بطن مختل می‌شود. این اختلال در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی بیشتر دیده می‌شود و می‌تواند علائم بیمار را تشدید کند.

🌪 دهلیز چپ نقش مهمی در پرشدگی بطن چپ دارد. در مراحل پایانی دیاستول، انقباض دهلیز چپ حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از حجم پرشدگی بطن را تأمین می‌کند. در آریتمی‌هایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی، این کمک از بین می‌رود و بیمار دچار کاهش برون‌ده قلبی می‌شود.

🌤 دهلیز چپ همچنین در تنظیم فشارهای ریوی نقش دارد. هرگونه افزایش فشار در این حفره به‌سرعت به عروق ریوی منتقل می‌شود و می‌تواند باعث تنگی نفس، سرفه و حتی ادم ریه شود. این ارتباط نزدیک یکی از دلایل اهمیت بالینی دهلیز چپ است.

🩻 در اکو، حجم دهلیز چپ معمولاً با روش‌های استاندارد مانند Simpson یا روش مساحت–طول اندازه‌گیری می‌شود. حجم دهلیز چپ نسبت به سطح بدن (LAVI) یکی از دقیق‌ترین شاخص‌ها برای ارزیابی فشارهای مزمن پرشدگی است.

🫡 دهلیز چپ می‌تواند در بیماری‌های دریچه‌ای، فشار خون بالا، کاردیومیوپاتی‌ها و حتی در ورزشکاران حرفه‌ای دچار تغییر اندازه شود. تشخیص اینکه این تغییرات فیزیولوژیک یا پاتولوژیک هستند، نیازمند بررسی دقیق بالینی و اکوکاردیوگرافی است.

💫 در برخی بیماران، دهلیز چپ ممکن است بدون افزایش فشار، تنها به‌دلیل حجم زیاد خون ورودی بزرگ شود. این حالت در نارسایی میترال مزمن دیده می‌شود و معمولاً با فشارهای ریوی بالا همراه نیست، مگر در مراحل پیشرفته.

🌈 دهلیز چپ همچنین در ایجاد لخته‌های خون نقش دارد، به‌ویژه در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی. لخته‌ها معمولاً در زائده دهلیزی (Left Atrial Appendage) تشکیل می‌شوند و می‌توانند باعث سکته مغزی شوند، بنابراین ارزیابی دقیق این ناحیه اهمیت زیادی دارد.

🌗 دهلیز چپ یک ساختار کلیدی در همودینامیک قلب است و تغییرات آن می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های مزمن و مهم قلبی باشد. ارزیابی دقیق اندازه، فشار و عملکرد آن در تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و انتخاب درمان مناسب نقش اساسی دارد.