دایسکسیون آئورت چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

❤️ دایسکسیون آئورت (Aortic Dissection) یک اورژانس پزشکی بسیار جدی و تهدیدکننده حیات است که در آن لایه داخلی دیواره آئورت پاره می‌شود و خون با فشار بالا وارد لایه میانی دیواره می‌گردد. این خونریزی لایه‌ها را از هم جدا می‌کند و یک مسیر کاذب (false lumen) ایجاد می‌نماید.

⚡ پارگی لایه داخلی معمولاً به دلیل فشار خون بسیار بالا، ضعف مادرزادی دیواره آئورت یا بیماری‌های بافت همبند رخ می‌دهد. خون در داخل دیواره آئورت حرکت می‌کند و می‌تواند مسیر اصلی خون‌رسانی (true lumen) را تنگ یا کاملاً مسدود کند.

🩸 دایسکسیون اغلب در دو ناحیه شایع است: نوع A که در آئورت صعودی (نزدیک قلب) شروع می‌شود و نوع B که در آئورت نزولی (پس از شریان ساب‌کلاوین چپ) آغاز می‌گردد. نوع A خطرناک‌تر است و معمولاً نیاز به جراحی فوری دارد.

😵 درد ناگهانی و بسیار شدید در قفسه سینه یا پشت که به صورت «پاره شدن» یا «چاقو خوردن» توصیف می‌شود، شایع‌ترین علامت است. درد ممکن است به گردن، فک، بین دو کتف یا حتی شکم و کمر انتشار یابد.

🚨 برخلاف سکته قلبی، درد دایسکسیون اغلب در اوج خود شروع می‌شود و با تعریق سرد، غش، رنگ‌پریدگی و احساس مرگ قریب‌الوقوع همراه است. گاهی تفاوت فشار خون بین دو بازو یا نبض نامتقارن در اندام‌ها دیده می‌شود.

🧬 بیماری‌های زمینه‌ای مانند فشار خون کنترل‌نشده، سندرم مارفان، سندرم اهلرز-دانلوس، کوارکتاسیون آئورت، مصرف کوکائین و ضربه شدید به قفسه سینه از عوامل خطر اصلی هستند. مردان میانسال و افراد با سابقه خانوادگی بیشتر در معرض خطرند.

🔍 تشخیص سریع حیاتی است زیرا هر ساعت تأخیر مرگ‌ومیر را افزایش می‌دهد. سی‌تی آنژیوگرافی قفسه سینه و شکم دقیق‌ترین و سریع‌ترین روش تشخیصی است که محل شروع، گستردگی و درگیری شاخه‌ها را نشان می‌دهد.

🖼️ اکوکاردیوگرافی ترانس‌ازوفاژیال (TEE) در اتاق اورژانس یا اتاق عمل بسیار مفید است به‌خصوص برای نوع A که درگیری دریچه آئورت و پریکارد را بررسی می‌کند. MRI نیز دقیق است اما معمولاً در شرایط اورژانسی در دسترس نیست.

🩺 در معاینه ممکن است سوفل جدید نارسایی آئورت، افت فشار خون، سکته مغزی ناگهانی، فلج اندام تحتانی یا نارسایی حاد کلیه (به دلیل درگیری شریان‌های کلیوی) دیده شود. این علائم نشان‌دهنده گسترش دایسکسیون هستند.

💉 درمان اولیه شامل کنترل شدید فشار خون و کاهش نیروی برشی قلب (shear stress) است. داروهای بتابلوکر (مانند لابتالول یا اسمولول) و سپس وازودیلاتورها (نیتروپروساید) برای رساندن فشار خون سیستولیک به حدود ۱۰۰-۱۱۰ میلی‌متر جیوه استفاده می‌شوند.

🛠️ دایسکسیون نوع A تقریباً همیشه نیاز به جراحی باز فوری دارد. جراحی شامل تعویض بخشی از آئورت صعودی، ترمیم یا تعویض دریچه آئورت و گاهی تعویض قوس آئورت است. بدون جراحی مرگ‌ومیر در ۴۸ ساعت اول بسیار بالاست.

🏥 در دایسکسیون نوع B بدون عارضه (بدون درد مقاوم، فشار خون کنترل‌نشده، ایسکمی اندام یا ارگان‌ها)، درمان اغلب پزشکی با داروهای ضد فشار خون و بستری در بخش مراقبت‌های ویژه است. در موارد عارضه‌دار، روش اندوواسکولار (TEVAR) یا جراحی باز انجام می‌شود.

✅ TEVAR (Thoracic Endovascular Aortic Repair) با قرار دادن استنت‌گرافت از داخل رگ، مسیر کاذب را می‌بندد و جریان خون را به مسیر واقعی هدایت می‌کند. این روش در نوع B عارضه‌دار نتایج خوبی دارد و کم‌تهاجمی‌تر از جراحی باز است.

⚠️ عوارض دایسکسیون شامل پارگی کامل آئورت، تامپوناد قلبی، سکته مغزی، فلج نخاعی، نارسایی کلیه، ایسکمی روده و مرگ ناگهانی است. هرچه درمان دیرتر شروع شود، احتمال این عوارض بیشتر می‌شود.

📅 پس از ترخیص، کنترل دقیق و مادام‌العمر فشار خون ضروری است. تصویربرداری دوره‌ای (سی‌تی یا MRI) برای بررسی اندازه آئورت باقی‌مانده، رشد احتمالی یا نشت خون انجام می‌شود.

🚭 ترک سیگار، درمان فشار خون بالا، اجتناب از ورزش‌های سنگین ایزومتریک و مشاوره ژنتیکی در موارد مشکوک به بیماری بافت همبند از اقدامات پیشگیری مهم هستند.

👨‍⚕️ پیگیری طولانی‌مدت با متخصص قلب و عروق حیاتی است. بسیاری از بیماران پس از درمان موفق زندگی نسبتاً طبیعی دارند اما همیشه باید هوشیار علائم جدید باشند.

🌟 پیشرفت در تشخیص سریع، تکنیک‌های تصویربرداری و روش‌های اندوواسکولار مرگ‌ومیر دایسکسیون آئورت را در دهه‌های اخیر کاهش داده است. با این حال همچنان یکی از مرگبارترین اورژانس‌های قلبی عروقی محسوب می‌شود.

🤝 آموزش عمومی درباره درد شدید ناگهانی قفسه سینه و اهمیت مراجعه فوری به اورژانس می‌تواند جان بسیاری را نجات دهد. در دایسکسیون آئورت، زمان واقعاً یعنی زندگی یا مرگ.