داپلر بافتی چیست، چگونه اندازه‌گیری می‌شود و چه کاربردی دارد

داپلر بافتی یا Tissue Doppler Imaging (TDI) یکی از تکنیک‌های مهم اکوکاردیوگرافی است که برای اندازه‌گیری سرعت حرکت بافت‌های قلب—به‌ویژه حلقه‌های دریچه‌ای—استفاده می‌شود. برخلاف داپلر معمولی که سرعت جریان خون را اندازه‌گیری می‌کند، TDI مستقیماً سرعت حرکت عضله قلب را ثبت می‌کند و به همین دلیل ابزار بسیار ارزشمندی برای ارزیابی عملکرد سیستولیک و دیاستولیک است.

TDI می‌تواند حرکات طولی بطن‌ها را با دقت بالا نشان دهد. بطن راست و چپ هر دو بخش عمده‌ای از پمپاژ خود را از طریق حرکت طولی انجام می‌دهند، بنابراین اندازه‌گیری سرعت این حرکات اطلاعات مهمی درباره سلامت عضله قلب ارائه می‌دهد. این تکنیک به‌ویژه در ارزیابی عملکرد بطن راست اهمیت دارد، زیرا حرکت طولی در این بطن نقش غالب دارد.

در بطن راست، سرعت S′ در حلقه تریکاسپید یکی از شاخص‌های اصلی عملکرد سیستولیک است. این سرعت نشان می‌دهد بطن راست با چه قدرتی منقبض می‌شود. کاهش S′ معمولاً نشانه اختلال عملکرد بطن راست یا افزایش فشار شریان ریوی است و در بسیاری از بیماری‌ها اهمیت تشخیصی دارد.

در بطن چپ، TDI برای ارزیابی عملکرد دیاستولیک کاربرد گسترده دارد. سرعت‌های E′ و A′ در حلقه میترال می‌توانند نشان دهند بطن چپ با چه سرعتی شل می‌شود و دهلیز چپ چه میزان در پرشدن بطن نقش دارد. نسبت E/E′ یکی از مهم‌ترین شاخص‌های تخمین فشار پرشدگی بطن چپ است.

TDI همچنین در تشخیص اختلالات منطقه‌ای حرکت دیواره کاربرد دارد. کاهش سرعت بافتی در یک ناحیه می‌تواند نشانه ایسکمی یا آسیب عضلانی باشد، حتی زمانی که حرکت دیواره در ارزیابی چشمی طبیعی به نظر برسد. این ویژگی TDI را به ابزاری حساس برای تشخیص زودهنگام بیماری‌های کرونری تبدیل می‌کند.

در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، TDI می‌تواند شدت اختلال عملکرد را نشان دهد. کاهش سرعت‌های بافتی معمولاً با کاهش EF و افزایش فشارهای پرشدگی همراه است. این تکنیک می‌تواند در پیگیری روند درمان نیز مفید باشد.

در فیبریلاسیون دهلیزی، TDI می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد دهلیز چپ و بطن‌ها ارائه دهد. کاهش سرعت‌های بافتی معمولاً با فیبروز دهلیزی و اختلال عملکرد دیاستولیک همراه است و می‌تواند در تصمیم‌گیری درمانی نقش داشته باشد.

TDI در بیماری‌های دریچه‌ای نیز اهمیت دارد. در نارسایی میترال یا تریکاسپید، سرعت‌های بافتی می‌توانند نشان دهند بطن‌ها چگونه با بار حجمی اضافی سازگار می‌شوند. کاهش سرعت معمولاً نشانه شروع نارسایی بطن است.

در بیماری‌های مادرزادی قلب، TDI می‌تواند میزان بار حجمی یا فشاری وارد بر بطن‌ها را نشان دهد. این تکنیک به‌ویژه در ارزیابی بطن راست در بیماری‌هایی مانند ASD یا تترالوژی فالوت اهمیت دارد.

TDI نسبت به برخی روش‌های دیگر کمتر تحت تأثیر کیفیت تصویر قرار می‌گیرد. حتی در بیماران با پنجره اکو ضعیف، معمولاً می‌توان سرعت‌های بافتی را با دقت مناسب اندازه‌گیری کرد. این ویژگی باعث شده TDI در بخش‌های اورژانس و ICU نیز کاربرد گسترده داشته باشد.

یکی از مزایای مهم TDI این است که تکرارپذیری بالایی دارد. اندازه‌گیری سرعت‌های بافتی معمولاً پایدار و قابل‌اعتماد است و می‌تواند برای پیگیری طولانی‌مدت بیماران استفاده شود. این ویژگی در بیماری‌های مزمن مانند فشار خون ریوی اهمیت زیادی دارد.

با وجود مزایا، TDI محدودیت‌هایی نیز دارد. این تکنیک زاویه‌وابسته است و باید پرتو داپلر تا حد امکان موازی با جهت حرکت بافت باشد. همچنین TDI نمی‌تواند تغییر شکل واقعی عضله را اندازه‌گیری کند و به همین دلیل در کنار استرین استفاده می‌شود.

TDI و استرین مکمل یکدیگر هستند. TDI سرعت حرکت را اندازه‌گیری می‌کند، در حالی که استرین میزان تغییر شکل را نشان می‌دهد. ترکیب این دو تکنیک تصویری جامع از عملکرد قلب ارائه می‌دهد و دقت تشخیص را افزایش می‌دهد.

در نهایت، داپلر بافتی یکی از ابزارهای کلیدی در اکوکاردیوگرافی مدرن است. این تکنیک می‌تواند اختلال عملکرد سیستولیک و دیاستولیک را بسیار زودتر از روش‌های سنتی آشکار کند و نقش مهمی در تشخیص، پیش‌آگهی و پیگیری درمان دارد.