بیماری قلبی نوزاد چیست، چه نشانه‌هایی دارد و چگونه تشخیص داده می‌شود

بیماری قلبی نوزاد به مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری یا عملکردی قلب گفته می‌شود که از زمان تولد وجود دارند و می‌توانند جریان طبیعی خون را مختل کنند. این بیماری‌ها طیف گسترده‌ای دارند؛ از نقص‌های کوچک و بی‌خطر گرفته تا ناهنجاری‌های پیچیده‌ای که نیازمند درمان فوری هستند. بسیاری از این مشکلات در دوران جنینی شکل می‌گیرند و علت دقیق آن‌ها همیشه مشخص نیست.

قلب نوزاد در هفته‌های ابتدایی بارداری تشکیل می‌شود و هرگونه اختلال در این روند می‌تواند منجر به بیماری قلبی مادرزادی شود. عوامل ژنتیکی، سابقه خانوادگی، برخی عفونت‌های دوران بارداری، مصرف داروهای خاص، دیابت کنترل‌نشده مادر یا قرار گرفتن در معرض مواد مضر می‌توانند خطر بروز این بیماری‌ها را افزایش دهند. با این حال، در بسیاری از موارد هیچ عامل مشخصی یافت نمی‌شود.

بیماری‌های قلبی نوزاد انواع مختلفی دارند. نقص دیواره بین دهلیزی (ASD)، نقص دیواره بین بطنی (VSD)، تنگی دریچه‌ها، تترالوژی فالوت، کوآرکتاسیون آئورت و جابجایی عروق بزرگ از شایع‌ترین آن‌ها هستند. هر یک از این اختلالات مسیر جریان خون را به شکل متفاوتی تحت تأثیر قرار می‌دهند و شدت علائم نیز بسته به نوع بیماری متفاوت است.

علائم بیماری قلبی در نوزادان می‌تواند بسیار ظریف یا شدید باشد. برخی نوزادان دچار کبودی لب‌ها و پوست، تنفس سریع، تغذیه دشوار، تعریق زیاد هنگام شیر خوردن یا عدم افزایش وزن مناسب می‌شوند. در موارد خفیف‌تر، ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد و مشکل تنها در یک معاینه روتین یا اکوکاردیوگرافی تشخیص داده شود.

تشخیص بیماری قلبی نوزاد معمولاً با اکوکاردیوگرافی انجام می‌شود. این روش غیرتهاجمی امکان مشاهده دقیق ساختار قلب، دریچه‌ها و مسیر جریان خون را فراهم می‌کند. در برخی موارد، MRI قلب، CT آنژیو یا کاتتریزاسیون قلبی برای بررسی دقیق‌تر لازم است. تشخیص زودهنگام نقش مهمی در پیشگیری از عوارض دارد.

درمان بیماری‌های قلبی نوزاد بسته به نوع و شدت ناهنجاری متفاوت است. برخی نقص‌های کوچک ممکن است خودبه‌خود بسته شوند و تنها نیاز به پیگیری داشته باشند. در مقابل، برخی اختلالات نیازمند دارو، مداخله کاتتریزاسیون یا جراحی قلب هستند. پیشرفت‌های پزشکی باعث شده بسیاری از این بیماری‌ها با موفقیت درمان شوند و نوزادان زندگی طبیعی داشته باشند.

نوزادانی که با بیماری قلبی متولد می‌شوند معمولاً نیازمند پیگیری طولانی‌مدت هستند. حتی پس از درمان موفق، برخی بیماران ممکن است در آینده دچار مشکلاتی مانند آریتمی، نارسایی قلبی یا مشکلات دریچه‌ای شوند. بنابراین مراقبت منظم توسط متخصص قلب کودکان ضروری است.

تغذیه و رشد نوزادان مبتلا به بیماری قلبی اهمیت ویژه‌ای دارد. برخی از این نوزادان انرژی بیشتری برای تنفس و فعالیت مصرف می‌کنند و ممکن است نیاز به برنامه تغذیه‌ای خاص داشته باشند. حمایت خانواده و آموزش صحیح می‌تواند نقش مهمی در بهبود وضعیت نوزاد داشته باشد.

پیشگیری کامل از بیماری‌های قلبی نوزاد ممکن نیست، اما برخی اقدامات می‌توانند خطر را کاهش دهند. کنترل بیماری‌های مادر مانند دیابت، پرهیز از مصرف داروهای غیرمجاز در بارداری، واکسیناسیون مناسب و مراقبت‌های دوران بارداری از جمله این اقدامات هستند. مشاوره ژنتیک نیز در خانواده‌های پرخطر توصیه می‌شود.

 

در مجموع، بیماری قلبی نوزاد یک طیف گسترده از ناهنجاری‌های قلبی است که از بدو تولد وجود دارند. تشخیص دقیق، درمان مناسب و پیگیری منظم می‌تواند کیفیت زندگی این نوزادان را به‌طور چشمگیری بهبود دهد و از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.