اختلال سیستولیک چیست، چه علائمی دارد و چگونه تشخیص داده می‌شود

اختلال سیستولیک به حالتی گفته می‌شود که قلب در مرحلهٔ پمپاژ، قدرت کافی برای بیرون راندن خون از بطن‌ها را ندارد. در حالت طبیعی، عضلهٔ قلب هنگام سیستول منقبض می‌شود و خون را با فشار مناسب به سراسر بدن می‌فرستد. اما در این اختلال، این انقباض ضعیف‌تر از حد لازم است و همین موضوع باعث کاهش جریان خون می‌شود.

وقتی قدرت پمپاژ قلب کم می‌شود، مقدار خونی که در هر ضربان خارج می‌شود کاهش می‌یابد. این مقدار را «کسر جهشی» (Ejection Fraction: EF) می‌نامند. در اختلال سیستولیک، EF معمولاً پایین‌تر از حد طبیعی است و این یکی از شاخص‌های مهم برای تشخیص مشکل محسوب می‌شود.

ضعیف شدن عضلهٔ قلب می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. شایع‌ترین علت، بیماری عروق کرونر است که باعث کاهش خون‌رسانی به عضلهٔ قلب می‌شود. حملهٔ قلبی نیز می‌تواند بخشی از عضله را آسیب بزند و توان انقباض آن را کم کند.

فشار خون بالا یکی دیگر از عوامل مهم است. وقتی فشار خون سال‌ها بالا بماند، قلب مجبور می‌شود سخت‌تر کار کند و این فشار اضافی به مرور باعث ضعف عضلهٔ قلب می‌شود. این روند معمولاً تدریجی است و ممکن است فرد مدت‌ها متوجه آن نشود.

بیماری‌های دریچه‌ای قلب نیز می‌توانند به اختلال سیستولیک منجر شوند. اگر دریچه‌ها درست باز یا بسته نشوند، قلب باید انرژی بیشتری صرف کند و این فشار اضافی در طول زمان عملکرد سیستولیک را مختل می‌کند.

گاهی علت اختلال سیستولیک به مشکلات عضلهٔ قلب مربوط است که به آن «کاردیومیوپاتی» (Cardiomyopathy) می‌گویند. این مشکلات می‌توانند ارثی باشند یا به دلیل عفونت‌ها، مصرف الکل، یا برخی داروها ایجاد شوند.

در برخی افراد، ریتم‌های غیرطبیعی قلب یا «آریتمی» (Arrhythmia) باعث می‌شود قلب نتواند هماهنگ و مؤثر منقبض شود. این بی‌نظمی‌ها اگر طولانی‌مدت باشند، به مرور قدرت پمپاژ را کاهش می‌دهند.

علائم اختلال سیستولیک معمولاً به دلیل کاهش خون‌رسانی و تجمع مایع در بدن ظاهر می‌شوند. تنگی نفس، خستگی زودرس و ورم پاها از نشانه‌های رایج هستند. این علائم ممکن است ابتدا خفیف باشند اما با پیشرفت بیماری شدیدتر می‌شوند.

تنگی نفس معمولاً هنگام فعالیت یا دراز کشیدن بدتر می‌شود. دلیل آن تجمع مایع در ریه‌هاست که به آن «ادم ریوی» (Pulmonary Edema) گفته می‌شود. این حالت می‌تواند بسیار ناراحت‌کننده باشد و نیاز به توجه پزشکی دارد.

خستگی نیز به دلیل کاهش خون‌رسانی به عضلات و اندام‌ها ایجاد می‌شود. وقتی قلب نتواند خون کافی پمپ کند، بدن انرژی لازم را دریافت نمی‌کند و فرد احساس ضعف و بی‌حالی می‌کند.

ورم پاها و مچ‌ها به دلیل تجمع مایع در بافت‌ها رخ می‌دهد. این مایع اضافی نتیجهٔ کاهش توان قلب در بازگرداندن خون به گردش طبیعی است. در موارد شدید، شکم نیز ممکن است دچار ورم شود.

تشخیص اختلال سیستولیک معمولاً با اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) انجام می‌شود. این روش تصویربرداری، قدرت انقباض قلب و میزان کسر جهشی را نشان می‌دهد و یکی از دقیق‌ترین ابزارهای تشخیصی است.

درمان این اختلال بسته به علت آن متفاوت است، اما معمولاً شامل داروهایی برای کاهش فشار قلب، بهبود پمپاژ و جلوگیری از تجمع مایع است. تغییر سبک زندگی نیز نقش مهمی دارد، مانند کاهش نمک، ترک سیگار و فعالیت بدنی مناسب.

در برخی موارد، دستگاه‌هایی مانند «ICD» (Implantable Cardioverter Defibrillator) یا «CRT» (Cardiac Resynchronization Therapy) برای کمک به عملکرد قلب استفاده می‌شوند. این دستگاه‌ها می‌توانند ریتم قلب را تنظیم کنند و از عوارض خطرناک جلوگیری نمایند.

اگرچه اختلال سیستولیک یک مشکل جدی است، اما با تشخیص به‌موقع و درمان مناسب، بسیاری از بیماران می‌توانند زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند. آگاهی از علائم و پیگیری منظم پزشکی نقش مهمی در کنترل بیماری دارد.