اختلال سیستولی قلب چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

 

اختلال سیستولی حالتی است که در آن قلب نمی‌تواند در مرحلهٔ پمپاژ، خون را با قدرت کافی از بطن چپ به گردش خون بفرستد. در حالت طبیعی، عضلهٔ قلب هنگام سیستول منقبض می‌شود و خون را با فشار مناسب به بدن می‌رساند، اما در این اختلال، این انقباض ضعیف‌تر از حد لازم است و همین موضوع باعث کاهش جریان خون می‌شود.

در این وضعیت، مقدار خونی که در هر ضربان از قلب خارج می‌شود کاهش می‌یابد. این مقدار را «کسر جهشی» (Ejection Fraction: EF) می‌نامند. مقدار نرمال EF معمولاً بین ۵۵ تا ۷۰ درصد است. در اختلال سیستولی، EF معمولاً پایین‌تر از این محدوده قرار می‌گیرد و این کاهش یکی از نشانه‌های مهم ضعف عملکرد پمپاژی قلب محسوب می‌شود.

ضعف سیستولی معمولاً به دلیل آسیب‌دیدگی یا نارسایی عضلهٔ قلب ایجاد می‌شود. بیماری عروق کرونر که باعث کاهش خون‌رسانی به عضلهٔ قلب می‌شود، یکی از شایع‌ترین دلایل است. حملهٔ قلبی نیز می‌تواند بخشی از عضله را تخریب کند و توان انقباض آن را کاهش دهد.

فشار خون بالا نیز نقش مهمی در ایجاد این اختلال دارد. مقدار نرمال فشار خون معمولاً حدود ۱۲۰/۸۰ میلی‌متر جیوه در نظر گرفته می‌شود. وقتی فشار خون برای مدت طولانی بالاتر از حد طبیعی بماند، قلب مجبور می‌شود سخت‌تر کار کند و این فشار اضافی به مرور باعث ضخیم شدن و سپس ضعیف شدن عضلهٔ قلب می‌شود.

بیماری‌های دریچه‌ای قلب نیز می‌توانند به اختلال سیستولی منجر شوند. اگر دریچه‌ها به‌درستی باز یا بسته نشوند، قلب باید انرژی بیشتری صرف کند و این فشار اضافی در طول زمان عملکرد سیستولیک را مختل می‌کند. در حالت طبیعی، دریچه‌ها باید بدون نشت و با مقاومت کم باز و بسته شوند.

برخی افراد به دلیل مشکلات اولیهٔ عضلهٔ قلب دچار این اختلال می‌شوند. این مشکلات را «کاردیومیوپاتی» (Cardiomyopathy) می‌نامند. این بیماری‌ها می‌توانند ارثی باشند یا به دلیل عفونت‌ها، مصرف الکل، یا برخی داروها ایجاد شوند.

ریتم‌های غیرطبیعی قلب یا «آریتمی» (Arrhythmia) نیز می‌توانند باعث کاهش قدرت پمپاژ شوند. ریتم طبیعی قلب در حالت استراحت معمولاً بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است. وقتی ضربان قلب نامنظم باشد، هماهنگی لازم برای انقباض مؤثر از بین می‌رود و این موضوع به مرور عملکرد سیستولی را ضعیف می‌کند.

علائم اختلال سیستولی معمولاً به دلیل کاهش خون‌رسانی و تجمع مایع در بدن ظاهر می‌شوند. تنگی نفس، خستگی زودرس و ورم پاها از نشانه‌های رایج هستند. این علائم ممکن است ابتدا خفیف باشند اما با پیشرفت بیماری شدیدتر می‌شوند.

تنگی نفس معمولاً هنگام فعالیت یا دراز کشیدن بدتر می‌شود. دلیل آن تجمع مایع در ریه‌هاست که به آن «ادم ریوی» (Pulmonary Edema) گفته می‌شود. در حالت طبیعی، ریه‌ها نباید هیچ‌گونه تجمع مایع غیرعادی داشته باشند. این حالت می‌تواند بسیار ناراحت‌کننده باشد و نیاز به توجه پزشکی دارد.

خستگی نیز به دلیل کاهش خون‌رسانی به عضلات و اندام‌ها ایجاد می‌شود. وقتی قلب نتواند خون کافی پمپ کند، بدن انرژی لازم را دریافت نمی‌کند و فرد احساس ضعف و بی‌حالی می‌کند.

ورم پاها و مچ‌ها به دلیل تجمع مایع در بافت‌ها رخ می‌دهد. در حالت طبیعی، بدن نباید دچار احتباس مایع قابل مشاهده باشد. این مایع اضافی نتیجهٔ کاهش توان قلب در بازگرداندن خون به گردش طبیعی است. در موارد شدید، شکم نیز ممکن است دچار ورم شود.

تشخیص اختلال سیستولی معمولاً با اکوکاردیوگرافی (Echocardiography) انجام می‌شود. این روش تصویربرداری، قدرت انقباض قلب و میزان کسر جهشی را نشان می‌دهد. در اکو، اندازهٔ بطن چپ نیز بررسی می‌شود که مقدار نرمال قطر انتهای دیاستول آن معمولاً حدود ۴ تا ۵٫۶ سانتی‌متر است.

درمان این اختلال بسته به علت آن متفاوت است، اما معمولاً شامل داروهایی برای کاهش فشار قلب، بهبود پمپاژ و جلوگیری از تجمع مایع است. تغییر سبک زندگی نیز نقش مهمی دارد، مانند کاهش مصرف نمک، ترک سیگار و فعالیت بدنی مناسب.

در برخی موارد، دستگاه‌هایی مانند «ICD» (Implantable Cardioverter Defibrillator) یا «CRT» (Cardiac Resynchronization Therapy) برای کمک به عملکرد قلب استفاده می‌شوند. ریتم طبیعی و هماهنگ قلب برای عملکرد مناسب ضروری است و این دستگاه‌ها به حفظ آن کمک می‌کنند.

اگرچه اختلال سیستولی یک مشکل جدی است، اما با تشخیص به‌موقع و درمان مناسب، بسیاری از بیماران می‌توانند زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند. آگاهی از علائم و پیگیری منظم پزشکی نقش مهمی در کنترل بیماری دارد.