اختلال دیاستولی چیست، چه علائمی دارد و چگونه درمان می‌شود

🫀 اختلال دیاستولی (Diastolic Dysfunction) زمانی رخ می‌دهد که عضله قلب شما دیگر نمی‌تواند پس از هر بار تپش، به طور کامل و به راحتی به حالت استراحت بازگردد. در این وضعیت، اگرچه قدرت پمپاژ خون ممکن است طبیعی به نظر برسد، اما دیواره‌های قلب سفت شده‌اند و نمی‌توانند به اندازه کافی باز شوند تا خون جدید وارد حفره‌های قلب شود.

🧱 علت اصلی این مشکل معمولاً سفت شدن یا ضخیم شدن دیواره‌های بطن است که به آن کاهش پذیرش قلبی (Reduced Compliance) می‌گویند. وقتی دیواره قلب مثل یک لاستیک کهنه سفت شود، خون برای ورود به بطن با مقاومت روبرو می‌شود و این باعث می‌شود که فشار درون قلب حتی در زمان استراحت هم بالا باقی بماند.

🌬️ یکی از اولین نشانه‌هایی که فرد تجربه می‌کند، تنگی نفس (Dyspnea) است، به خصوص زمانی که فعالیت بدنی انجام می‌دهد. علت این اتفاق آن است که چون خون نمی‌تواند به راحتی وارد قلب شود، به سمت ریه‌ها پس می‌زند و باعث می‌شود فرد احساس کند اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند یا ریه‌هایش سنگین شده‌اند.

🩺 پزشکان این اختلال را معمولاً به چهار درجه تقسیم‌بندی می‌کنند که از گرید یک (خفیف) تا گرید چهار (شدید) متغیر است. در مراحل اولیه یا همان اختلال در شل شدن (Impaired Relaxation)، قلب فقط کمی کندتر از حد معمول استراحت می‌کند و ممکن است فرد هیچ علامت خاصی در زندگی روزمره خود حس نکند.

📉 با پیشرفت این اختلال، وضعیت به مرحله “شبه طبیعی” و سپس “الگوی تحدیدی” می‌رسد که در آن فشار داخل قلب به شدت بالا می‌رود. در این مراحل، حتی فعالیت‌های ساده‌ای مثل بالا رفتن از پله یا راه رفتن سریع می‌تواند باعث خستگی مفرط و تنگی نفس شدید شود، زیرا قلب دیگر نمی‌تواند تقاضای بدن را پاسخ دهد.

👴 افزایش سن یکی از عوامل شایع در بروز این اختلال است، اما بیماری‌هایی مثل فشار خون مزمن، دیابت و چربی خون سرعت این فرایند را چندین برابر می‌کنند. فشار خون بالا باعث می‌شود قلب برای غلبه بر مقاومت رگ‌ها، دیواره‌های خود را ضخیم کند که همین موضوع باعث از دست رفتن خاصیت ارتجاعی قلب می‌شود.

🎈 قلب در این وضعیت شبیه به بادکنکی می‌شود که دیواره‌هایش بسیار ضخیم و سفت است؛ برای باد کردن چنین بادکنکی باید فشار خیلی زیادی وارد کرد. به همین ترتیب، خون برای ورود به این قلب سفت، فشار زیادی به دهلیزها و رگ‌های خونی پشت قلب وارد می‌کند که می‌تواند باعث تورم در پاها شود.

💓 جالب است بدانید که بسیاری از بیماران مبتلا به این اختلال، در تست‌های معمول قلبی نمره “کسر تخلیه” (Ejection Fraction) نرمالی دارند. این یعنی قلب آن‌ها در خارج کردن خون مشکلی ندارد، اما مشکل اصلی در “پر شدن” است؛ به همین دلیل به این وضعیت نارسایی قلبی با کسر تخلیه حفظ شده نیز گفته می‌شود.

📉 ضربان قلب سریع یا تاکی‌کاردی (Tachycardia) برای این بیماران بسیار خطرناک است، زیرا وقتی قلب تند می‌تپد، زمان استراحت یا همان دیاستول کوتاه‌تر می‌شود. در یک قلب سفت، این زمان کوتاه به معنای آن است که قلب اصلاً فرصت نمی‌کند پر شود و خروجی خون به شدت افت می‌کند.

🌊 احتقان یا تجمع مایعات (Congestion) در بدن از عوارض جانبی این اختلال است. وقتی خون پشت درهای قلب معطل می‌ماند، آب از رگ‌ها به داخل بافت‌ها نفوذ می‌کند و باعث ورم مچ پا، ساق پا و در موارد شدیدتر، تجمع آب در ریه‌ها می‌شود که یک وضعیت اورژانسی پزشکی است.

🔍 برای تشخیص دقیق این حالت، استفاده از اکوکاردیوگرافی با تکنولوژی داپلر (Doppler Echo) ضروری است. در این روش، پزشک با دقت سرعت حرکت خون و جابجایی بافت قلب را در مقیاس میلی‌ثانیه اندازه می‌گیرد تا بفهمد آیا مقاومت در برابر جریان خون وجود دارد یا خیر.

🏃 تغییر سبک زندگی، موثرترین راه برای مدیریت مراحل اولیه اختلال دیاستولی است. کاهش وزن، کنترل دقیق قند خون و انجام ورزش‌های هوازی سبک باعث می‌شود که عضله قلب انعطاف‌پذیری خود را حفظ کند و از سفت‌تر شدن دیواره‌های آن جلوگیری شود.

💊 داروهایی که برای درمان این اختلال تجویز می‌شوند، اغلب هدفشان کاهش فشار خون و کنترل ضربان قلب است. داروهای ادرارآور (Diuretics) نیز به خروج مایعات اضافی از بدن کمک می‌کنند تا فشار از روی قلب و ریه‌ها برداشته شود و فرد راحت‌تر نفس بکشد.

⚠️ نباید این اختلال را نادیده گرفت، زیرا در صورت عدم درمان، فشار مداوم می‌تواند باعث بزرگ شدن دهلیزها و بروز نامنظمی‌های ضربان قلب مثل فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation) شود که خطر لخته شدن خون و سکته را به همراه دارد.

✨ خوشبختانه با تشخیص زودرس و مدیریت صحیح عوامل خطر، بسیاری از افراد مبتلا به اختلال دیاستولی می‌توانند زندگی فعال و طولانی داشته باشند. کلید موفقیت در این راه، همکاری نزدیک با پزشک و جدی گرفتن علائم کوچکی مثل تنگی نفس در هنگام فعالیت است.