آنوریسمکتومی چیست، چگونه انجام می‌شود و چه زمانی لازم است

✨ آنوریسمکتومی (Aneurysmectomy) یک جراحی حیاتی و نجات‌بخش برای ترمیم یا برداشتن آنوریسم (تورم بادکنک‌مانند و ضعیف شدن دیواره رگ یا قلب) است. وقتی دیواره یک رگ بزرگ مانند آئورت یا بخشی از دیواره بطن قلب بیش از حد نازک و گشاد می‌شود، خطر پارگی ناگهانی و خونریزی داخلی شدید ایجاد می‌گردد. جراح در این عمل، بخش آسیب‌دیده و متورم را جدا کرده و آن را با یک پروتز (بافت مصنوعی یا پیوندی) جایگزین می‌کند تا استحکام سیستم گردش خون دوباره برقرار شود.

🏗️ ضرورت این جراحی زمانی است که قطر آنوریسم از یک حد ایمن فراتر رفته یا علائمی از پارگی قریب‌الوقوع نشان دهد. در آنوریسم‌های شکمی یا سینه‌ای، رگ آئورت ممکن است هر لحظه منفجر شود که نتیجه آن مرگ ناگهانی خواهد بود. آنوریسمکتومی با حذف این “بمب ساعتی” از بدن، مسیر جریان خون را به یک لوله مصنوعی مقاوم منتقل می‌کند که دیگر خطر پارگی یا گشاد شدن ندارد و می‌تواند فشار خون را به خوبی تحمل کند.

🩺 فرآیند جراحی بسته به محل آنوریسم متفاوت است؛ برای آنوریسم‌های شکمی، جراح برشی در شکم ایجاد کرده و پس از کلمپ کردن (بستن موقت مسیر خون با گیره‌های مخصوص)، رگ متورم را باز می‌کند. جراح سپس یک گراف (لوله مصنوعی از جنس داکرون یا تفلون) را به بخش‌های سالم رگ در بالا و پایین تورم می‌دوزد. پس از اطمینان از برقراری جریان خون بدون نشتی، دیواره قدیمی آنوریسم را مانند یک لایه محافظ دور لوله مصنوعی می‌پیچد و بخیه می‌زند.

💉 در مورد آنوریسم بطن قلب (که معمولاً بعد از یک سکته قلبی وسیع رخ می‌دهد)، بخشی از عضله قلب که نازک و بی‌حرکت شده است، برداشته می‌شود. این ناحیه ضعیف نه تنها خون را به درستی پمپ نمی‌کند، بلکه ممکن است باعث تجمع لخته یا آریتمی‌های کشنده شود. جراح با بریدن این بخش و بازسازی دیواره قلب (تکنیک پلیکاسیون یا استفاده از وصله)، حجم بطن را به حالت نرمال بازمی‌گرداند تا قدرت پمپاژ قلب بهبود یابد.

🌪️ ایمنی این جراحی در دهه‌های اخیر با ابداع روش‌های کم‌تهاجمی مانند ایوار (EVAR – ترمیم آنوریسم از درون رگ با فنر مخصوص) به طرز چشمگیری افزایش یافته است. در این روش، به جای شکافتن شکم، جراح از طریق رگ‌های کشاله ران، یک استنت-گراف (لوله فلزی پوشش‌دار) را به محل آنوریسم می‌فرستد. این روش باعث می‌شود بیمار درد کمتری داشته باشد و زمان بستری در بیمارستان از یک هفته به دو روز کاهش یابد.

🌊 دوران نقاهت پس از جراحی باز آنوریسمکتومی سنگین‌تر است و بیمار نیاز به مراقبت‌های ویژه (ICU) دارد تا فشار خون او به دقت کنترل شود. نوسانات شدید فشار خون در روزهای اول می‌تواند به محل بخیه‌ها و پیوند مصنوعی آسیب بزند. پس از ترخیص، بیمار باید از بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت‌های شدید خودداری کند تا عضلات شکم یا قفسه سینه و همچنین محل پیوند رگ به طور کامل التیام یابند.

🛡️ پایش طولانی‌مدت شامل انجام سی‌تی‌اسکن یا سونوگرافی‌های دوره‌ای برای اطمینان از سلامت گراف (رگ مصنوعی) است. پزشک باید مطمئن شود که در محل اتصال رگ طبیعی به مصنوعی، برآمدگی جدیدی ایجاد نشده و جریان خون به اندام‌های پایینی به خوبی برقرار است. همچنین مصرف داروهای کنترل فشار خون و رقیق‌کننده‌های خون برای جلوگیری از تشکیل لخته روی سطوح مصنوعی برای مدتی الزامی خواهد بود.

🔬 یکی از ویژگی‌های مهم این جراحی، جلوگیری از آمبولی (حرکت لخته خون) است. درون فضای وسیع آنوریسم، خون به آرامی حرکت می‌کند و مستعد لخته شدن است؛ این لخته‌ها می‌توانند جدا شده و باعث سکته مغزی یا سیاه شدن پاها شوند. آنوریسمکتومی با حذف این فضای مرده، خطر حرکت لخته‌ها در جریان خون را به کلی از بین می‌برد و سلامت سیستم عروقی بیمار را در بلندمدت تضمین می‌کند.

🩹 مراقبت‌های خانگی شامل پیاده‌روی‌های سبک و رژیم غذایی کم‌نمک برای حفظ فشار خون در محدوده نرمال است. بیمار باید به علائمی مانند درد ناگهانی کمر یا شکم حساس باشد، هرچند که پس از یک جراحی موفق، احتمال بروز مشکل بسیار کم است. آنوریسمکتومی به معنای واقعی کلمه، بازسازی شاهراه‌های حیاتی بدن است که به بیمار اجازه می‌دهد بدون ترس از پارگی رگ، به زندگی عادی و فعال خود بازگردد.

💡 در نهایت، آنوریسمکتومی مظهر قدرت جراحی عروق در بازسازی ساختارهای حیاتی است. این عمل با جایگزینی بافت‌های فرسوده با مواد نوین مهندسی، امنیت را به تپش‌های قلب و جریان خون بازمی‌گرداند. برای بیمارانی که با سایه تهدید پارگی رگ زندگی می‌کردند، این جراحی پلی است به سوی آینده‌ای پایدار که در آن هر تپش، نشانه‌ای از قدرت و سلامت است و نه دلیلی برای نگرانی.