🎯۱۰ نکتهٔ مهم دربارهٔ سردی دست و پا
-
- سردی دست و پا همیشه نشانهٔ بیماری نیست و در بسیاری از افراد بهدلیل ساختار بدنی، لاغری یا حساسیت عصبی رخ میدهد.
- کمخونی و کمبود آهن یکی از شایعترین علل سردی مداوم است، چون اکسیژنرسانی به بافتها کاهش مییابد.
- کمکاری تیروئید با کاهش متابولیسم، تولید گرما را کم میکند و باعث سردی اندامها میشود.
- افت فشار خون جریان خون محیطی را کاهش میدهد و دست و پا را سرد و بیحس میکند.
- استرس و اضطراب با فعالسازی سیستم سمپاتیک، رگهای محیطی را منقبض میکند و سردی ایجاد میکند.
- مشکلات عروقی و پدیدهٔ رینود میتوانند باعث تغییر رنگ انگشتان و سردی شدید شوند.
- کمتحرکی و نشستن طولانیمدت گردش خون پاها را کند میکند و سردی ایجاد میکند.
- رژیم غذایی نامناسب (کمبود ویتامینها، آهن، پروتئین یا مصرف زیاد نمک) میتواند سردی را تشدید کند.
- برخی داروها مثل بتابلوکرهای قدیمی، محرکهای ADHD، ارگوتها، ضداحتقانها و شیمیدرمانیها میتوانند سردی اندامها ایجاد کنند.
- سردی همراه با درد، تغییر رنگ یا علائم قلبی نیاز به بررسی پزشکی دارد و نباید نادیده گرفته شود.
❄️🫀مقدمه
❄️ سردی دست و پا یکی از شکایتهای رایج در میان افراد در هر سن است. بسیاری از بیماران در تهران هنگام مراجعه میگویند «دستهام همیشه یخه» یا «پاهام حتی توی تابستون هم سرده». این علامت میتواند کاملاً بیخطر باشد و ناشی از عوامل ساده مثل استرس یا سرمای محیط باشد، اما گاهی سردی اندامها میتواند نشانهای از مشکلات گردش خون یا حتی بیماریهای قلبی باشد. در این پست، بهطور کامل و با زبانی ساده بررسی میکنیم که چرا دست و پا سرد میشوند و چه زمانی این علامت باید جدی گرفته شود.
❄️سردی دست و پا چگونه ایجاد میشود؟
🩸 کاهش جریان خون به اندامها : مهمترین دلیل سردی دست و پا کاهش خونرسانی است. وقتی رگهای دست و پا تنگ میشوند یا جریان خون کاهش مییابد، پوست سردتر میشود. این حالت میتواند ناشی از عوامل ساده یا بیماریهای مهم باشد.
🌬️ واکنش طبیعی بدن به سرما : بدن برای حفظ دمای اندامهای حیاتی مثل قلب و مغز، جریان خون را از اندامهای انتهایی کم میکند. به همین دلیل، دست و پا اولین قسمتهایی هستند که سرد میشوند.
😰 استرس و اضطراب: استرس باعث ترشح آدرنالین میشود و رگهای کوچک را تنگ میکند. این حالت میتواند باعث سردی ناگهانی دستها شود، حتی در محیط گرم.
🔁دلایل شایع سردی دست و پا
🧘 استرس و تنش عصبی
یکی از شایعترین دلایل سردی دست و پا، استرس است. در این حالت، بدن وارد حالت «هشدار» میشود و جریان خون به اندامها کاهش مییابد. وقتی بدن دچار استرس یا تنش عصبی میشود، سیستم عصبی سمپاتیک فعال میگردد؛ سیستمی که مسئول «حالت آمادهباش» است. در این وضعیت، مغز پیام میدهد که باید انرژی و خونرسانی به اندامهای حیاتی مثل قلب، مغز و عضلات اصلی افزایش یابد. برای این کار، رگهای سطحی و محیطی—بهویژه در دستها و پاها—منقبض میشوند تا خون از پوست و اندامهای انتهایی به سمت اندامهای مهمتر هدایت شود. همین کاهش جریان خون محیطی باعث میشود دست و پا سردتر از حالت معمول احساس شوند.
در کنار این واکنش عصبی، هورمونهای استرس مثل آدرنالین و کورتیزول نیز وارد جریان خون میشوند. آدرنالین باعث تنگتر شدن رگهای کوچک پوست میشود و کورتیزول الگوی جریان خون را تغییر میدهد. این ترکیب هورمونی باعث میشود گرمای کمتری به انگشتان دست و پا برسد و فرد احساس سردی، بیحسی یا حتی گزگز در اندامهای انتهایی داشته باشد. این واکنش در افرادی که اضطراب مزمن، فشار خون پایین یا تیپ عصبی حساس دارند شدیدتر دیده میشود.
اگر استرس طولانیمدت باشد، بدن مدت زیادی در حالت نیمهسمپاتیک باقی میماند و این انقباض رگها به یک الگوی پایدار تبدیل میشود. در نتیجه، فرد تقریباً همیشه احساس سردی در دست و پا دارد، حتی در هوای گرم یا هنگام فعالیت معمولی. این حالت معمولاً خطرناک نیست، اما میتواند آزاردهنده باشد و کیفیت زندگی را کاهش دهد.
🧣 قرار گرفتن در محیط سرد
حتی قرار گرفتن کوتاهمدت در هوای سرد میتواند باعث سردی دست و پا شود. در تهران، اختلاف دمای شدید بین فضای بیرون و داخل ساختمانها این حالت را تشدید میکند. وقتی از محیط سرد خارج میشوید، بدن بلافاصله به حالت عادی برنمیگردد، چون سیستم عصبی سمپاتیک هنوز فعال است. در سرما، رگهای دست و پا برای حفظ گرمای اندامهای حیاتی منقبض میشوند. این انقباض رگها حتی بعد از ترک محیط سرد هم ادامه پیدا میکند، چون بدن چند دقیقه تا چند ساعت زمان لازم دارد تا پیام «خطر سرما تمام شد» را پردازش کند. در این فاصله، خون کمتری به انگشتان دست و پا میرسد و آنها همچنان سرد میمانند.
عامل دوم این است که جریان خون محیطی کندتر از جریان خون مرکزی تنظیم میشود. وقتی وارد محیط گرم میشوید، ابتدا دمای بدن مرکزی بالا میرود، اما رگهای انتهایی دیرتر باز میشوند. این تأخیر بهخاطر مکانیسمهای حفاظتی بدن است که نمیخواهد ناگهان حجم زیادی خون گرم به رگهای سرد و منقبض برسد. بنابراین، دست و پا ممکن است حتی در محیط گرم هم برای مدتی سرد بمانند تا رگها بهتدریج گشاد شوند و جریان خون طبیعی برگردد.
در نهایت، افرادی که اضطراب، استرس، کمکاری تیروئید، کمخونی یا فشار خون پایین دارند، بیشتر دچار این مشکل میشوند. در این افراد، رگهای محیطی حساسترند و دیرتر از حالت انقباض خارج میشوند. استرس نیز میتواند این انقباض را طولانیتر کند، چون هورمونهای استرس (مثل آدرنالین) رگهای دست و پا را تنگ نگه میدارند. به همین دلیل، حتی بعد از ترک محیط سرد، دست و پا ممکن است مدت طولانیتری سرد بمانند.
🩸 کمخونی (آنمی)
کمبود آهن یا هموگلوبین باعث میشود اکسیژن کافی به بافتها نرسد و فرد احساس سردی کند. این حالت در دختران و زنان جوان بسیار شایع است. کمبود آهن یا هموگلوبین در واقع یعنی کاهش ظرفیت حمل اکسیژن در خون. گلبول قرمز مثل یک «خودروی حمل اکسیژن» است و هموگلوبین، صندلیهای این خودرو. وقتی آهن کم باشد، هموگلوبین کمتر ساخته میشود و تعداد «صندلیهای حمل اکسیژن» پایین میآید. نتیجه این است که با وجود گردش خون، اکسیژن کافی به بافتها—بهخصوص اندامهای انتهایی مثل دست و پا—نمیرسد. بدن برای محافظت از اندامهای حیاتی (قلب، مغز) جریان خون را به سمت مرکز هدایت میکند و سهم اندامهای محیطی کمتر میشود؛ همین کاهش اکسیژن و خونرسانی محیطی به صورت احساس سردی، رنگپریدگی و گاهی گزگز در دست و پا تجربه میشود.
در کمخونی فقر آهن، علاوه بر کاهش اکسیژنرسانی، متابولیسم پایهٔ بدن هم پایینتر میآید. یعنی تولید گرمای داخلی بدن کمتر میشود، چون سوختوساز سلولها برای تولید انرژی و گرما به اکسیژن وابسته است. وقتی اکسیژن کم باشد، سلولها «کمکار» میشوند و گرمای کمتری تولید میکنند. این موضوع بهویژه در افرادی که لاغرند یا چربی زیرپوستی کمی دارند، بیشتر به صورت احساس سردی عمومی و حساسیت به سرما بروز میکند. به همین دلیل، فرد ممکن است بگوید: «همه میگویند هوا خوب است، ولی من همیشه سردم است.»
اما چرا این حالت در دختران و زنان جوان بسیار شایعتر است؟ چند عامل مهم وجود دارد: اول، قاعدگی و از دست دادن خون ماهانه که اگر با تغذیهٔ مناسب و دریافت کافی آهن جبران نشود، بهتدریج ذخایر آهن بدن را خالی میکند. دوم، رژیمهای لاغری، تغذیه ناکافی، یا حذف گروههای غذایی (مثل گوشت قرمز) که در دختران و زنان جوان شایعتر است و دریافت آهن را کاهش میدهد. سوم، در دوران بلوغ، بارداری و شیردهی نیاز بدن به آهن بیشتر میشود، اما اگر این افزایش نیاز تأمین نشود، کمخونی رخ میدهد. از طرف دیگر، مردان نه قاعدگی دارند، نه بارداری، و معمولاً تودهٔ عضلانی و ذخایر آهن بیشتری دارند؛ بنابراین هم کمتر دچار کمخونی فقر آهن میشوند و هم علائم سردی در آنها کمتر دیده میشود.
🦋 کمکاری تیروئید
تیروئید کمکار باعث کاهش متابولیسم بدن میشود و فرد احساس سرما میکند. سردی دست و پا یکی از علائم مهم این بیماری است. کمکاری تیروئید باعث میشود غدهٔ تیروئید هورمونهای T3 و T4 را کمتر از حد لازم تولید کند؛ هورمونهایی که موتور اصلی سوختوساز و تولید گرمای بدن هستند. وقتی سطح این هورمونها پایین میآید، سرعت متابولیسم در تمام سلولها کاهش پیدا میکند و بدن گرمای کمتری تولید میکند. نتیجه این است که دمای مرکزی بدن کمی پایینتر میآید و فرد نسبت به سرما حساستر میشود. این کاهش تولید گرما بهویژه در اندامهای انتهایی مثل دست و پا بیشتر احساس میشود، چون این نواحی بهطور طبیعی هم جریان خون کمتری نسبت به مرکز بدن دارند.
از طرف دیگر، کمکاری تیروئید باعث کند شدن جریان خون محیطی و تنگتر شدن رگهای کوچک میشود. وقتی رگهای دست و پا کمی منقبض میشوند، خون گرم کمتری به این نواحی میرسد و همین موضوع باعث میشود دست و پا سردتر از حالت معمول باشند. علاوه بر این، تجمع مواد خاصی در بافتها (مثل گلیکوزآمینوگلیکانها) میتواند باعث سفتی و کاهش خونرسانی شود که خود احساس سردی را تشدید میکند. به همین دلیل است که سردی دست و پا یکی از علائم کلاسیک کمکاری تیروئید محسوب میشود.
این مشکل در زنان بیشتر دیده میشود، چون کمکاری تیروئید در زنان چند برابر شایعتر از مردان است. عوامل هورمونی، بارداری، زایمان، و بیماریهای خودایمنی مثل هاشیموتو در زنان بسیار بیشتر رخ میدهند و همین باعث میشود زنان بیشتر دچار اختلالات تیروئید شوند. از طرف دیگر، زنان معمولاً تودهٔ عضلانی کمتر و چربی زیرپوستی متفاوتی دارند که تولید گرما را کاهش میدهد و حساسیت به سرما را بیشتر میکند. ترکیب این عوامل باعث میشود زنان نسبت به مردان بیشتر دچار سردی دست و پا در کمکاری تیروئید شوند.
🧂 افت فشار خون
وقتی فشار خون پایین باشد، خون کافی به اندامها نمیرسد و دست و پا سرد میشوند. وقتی فشار خون پایین میآید، بدن برای حفظ خونرسانی به اندامهای حیاتی مثل قلب و مغز مجبور میشود جریان خون را از اندامهای محیطی—یعنی دست و پا—کم کند. این کار از طریق انقباض رگهای کوچک محیطی انجام میشود. وقتی رگها تنگ میشوند، خون گرم کمتری به انگشتان میرسد و همین کاهش جریان خون باعث میشود دست و پا سردتر از حالت طبیعی احساس شوند. این یک واکنش حفاظتی است: بدن ترجیح میدهد گرما و خون را برای اندامهای مهم نگه دارد.
از طرف دیگر، در افت فشار خون، سرعت پمپاژ خون و فشار داخل رگها کاهش مییابد. وقتی فشار خون پایین باشد، نیروی کافی برای رساندن خون به نقاط دورتر بدن وجود ندارد. دست و پا آخرین بخشهایی هستند که خون به آنها میرسد، بنابراین اولین جاهایی هستند که دچار سردی، رنگپریدگی یا حتی بیحسی میشوند. این حالت بهخصوص هنگام ایستادن طولانی، کمآبی بدن، یا بعد از غذا خوردن تشدید میشود.
این مشکل در زنان بیشتر دیده میشود، چون زنان معمولاً فشار خون پایهٔ پایینتری نسبت به مردان دارند. علاوه بر این، تودهٔ عضلانی کمتر و حساسیت بیشتر سیستم عصبی خودکار باعث میشود بدن زنان سریعتر وارد حالت انقباض رگهای محیطی شود. تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی، بارداری یا استرس نیز میتواند فشار خون را بیشتر کاهش دهد. به همین دلیل، زنان بیشتر از مردان دچار سردی دست و پا در زمان افت فشار خون میشوند.
🦵 مشکلات گردش خون و وریدها
نارسایی وریدی، واریس یا تنگی رگها میتوانند باعث سردی پاها شوند. وقتی از «مشکلات گردش خون و وریدها» صحبت میکنیم، معمولاً منظور نارسایی وریدی، واریس و در مواردی تنگی یا انسداد رگها است. در نارسایی وریدی، دریچههای داخل سیاهرگهای پا که باید خون را به سمت قلب هدایت کنند، درست کار نمیکنند. نتیجه این است که خون بهجای برگشت به قلب، در پاها جمع میشود. این تجمع خون باعث احساس سنگینی، ورم، خستگی و گاهی درد میشود، اما از طرف دیگر، کیفیت خونرسانی مؤثر به بافتها هم کاهش مییابد؛ یعنی خون «گیر کرده» زیاد است، اما جریان مؤثر و تازهٔ خون کم است. این کاهش جریان مؤثر میتواند باعث احساس سردی نسبی در پاها شود، بهخصوص وقتی مدت طولانی ایستادهاید.
در برخی موارد، مشکل فقط وریدی نیست و تنگی یا انسداد شریانها (رگهای حامل خونِ پر از اکسیژن) هم مطرح است؛ چیزی که در بیماری شریانی محیطی دیده میشود. در این حالت، خون گرم و پر از اکسیژن بهسختی به پاها میرسد. نتیجه این است که پاها سرد، رنگپریده یا متمایل به آبی میشوند و ممکن است با راه رفتن درد بگیرند (لنگش متناوب). این نوع سردی، واقعیتر و خطرناکتر است، چون نشاندهندهٔ کاهش جدی خونرسانی شریانی است. در مقابل، در نارسایی وریدی کلاسیک، بیشتر احساس سنگینی و ورم داریم، اما در هر دو حالت، بیمار ممکن است پاهایش را «سرد» توصیف کند، چون یا خون تازه کم میرسد، یا تخلیهٔ خون مختل شده است.
نکتهٔ مهم این است که واریس و نارسایی وریدی در زنان شایعتر از مردان است؛ بهخاطر بارداری، هورمونها (استروژن و پروژسترون)، ایستادن طولانی در برخی مشاغل، و ساختار بافت همبند. بارداری حجم خون را زیاد و فشار روی رگهای لگن و پا را بالا میبرد و به مرور دریچههای وریدی را ضعیف میکند. همچنین، کفش نامناسب، اضافهوزن و کمتحرکی میتوانند این وضعیت را تشدید کنند. در چنین شرایطی، زن ممکن است همزمان ورم، سنگینی، خستگی و احساس سردی یا بیحسی در پاها را تجربه کند؛ ترکیبی که ریشهاش در اختلال گردش خون وریدی و گاهی شریانی است.
💊عوارض دارویی
پدیدهٔ Raynaud’s phenomenon یکی از شناختهشدهترین علل سردی انگشتان دست و پا است و دقیقاً همان چیزی است که بسیاری از بیماران هنگام سردی شدید، تغییر رنگ انگشتان یا بیحسی تجربه میکنند. این یک اختلال عروقی–عصبی است که باعث میشود رگهای کوچک انگشتان بهطور ناگهانی و بیشازحد منقبض شوند و خونرسانی کاهش پیدا کند. در این پدیده، رگهای کوچک انگشتان در پاسخ به سرما، استرس یا برخی داروها بهطور غیرطبیعی تنگ میشوند. این انقباض شدید باعث سه تغییر رنگ کلاسیک میشود:
- سفید (قطع جریان خون)
- آبی (کمبود اکسیژن)
- قرمز (بازگشت خون و احساس سوزش)
این چرخه میتواند چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد و معمولاً با سردی، بیحسی، گزگز یا درد همراه است. داروهای زیر در مشخصات دارویی یا گزارشات موردی دارای عارضه جانبی این حس سرما بوده اند :
۱. بتابلوکرها
در منابع فارماکولوژی و برگهٔ اطلاعات دارو، برای بسیاری از بتابلوکرهای قدیمی (مثل پروپرانولول، آتنولول) عوارضی مثل cold extremities / peripheral vasoconstriction / Raynaud’s phenomenon ذکر شده است. این یعنی هم در کارآزماییها و هم در مصرف پس از ورود به بازار، بیمارانی با سردی دست و پا و رینود دیده شدهاند.
۲. محرکهای سیستم عصبی (متیلفنیدات، آمفتامینها)
در مقالاتی که روی drug‑induced Raynaud’s phenomenon کار کردهاند، محرکها بهطور مشخص بهعنوان علت ثانویهٔ رینود و سردی انگشتان گزارش شدهاند؛ هم بهصورت case report و هم در سری بیماران. در برخی برگههای دارویی هم به «peripheral vasculopathy including Raynaud’s» اشاره شده است.
۳. داروهای ضد میگرن (ارگوتها و تریپتانها)
در مرورهای مربوط به رینود و داروها، ارگوتامین و بعضی تریپتانها بهعنوان داروهای وازوکانستریکتر که میتوانند رینود و سردی انگشتان را القا یا تشدید کنند، فهرست شدهاند. در اطلاعات دارویی هم معمولاً به «peripheral ischemia / vasospasm» اشاره میشود.
۴. شیمیدرمانی (بهویژه اگزالیپلاتین)
در منابع انکولوژی و برگهٔ رسمی اگزالیپلاتین، cold sensitivity / cold‑induced neuropathy یک عارضهٔ بسیار شاخص و شناختهشده است؛ بیماران از ناتوانی در لمس اشیای سرد، گزگز و احساس شدید سرما در دستها و دهان شکایت میکنند. این مورد هم در کارآزماییها و هم در گزارشهای پس از مصرف ثبت شده است.
۵. ضداحتقانها (سودوافدرین، فنیلافرین)
در مرورهای مربوط به داروهای وازوکانستریکتر، این داروها بهعنوان عواملی که میتوانند انقباض عروق محیطی و در برخی بیماران سردی دست و پا یا تشدید رینود ایجاد کنند، ذکر شدهاند. در برگهٔ دارویی معمولاً به «peripheral vasoconstriction» یا احتیاط در بیماران با بیماری عروقی محیطی اشاره میشود.
۶. سایر گروهها (هورمونی، دیورتیکها، تیروئید)
در اینها معمولاً سردی اندامها کمتر بهصورت مستقیم و واضح در لیبل آمده، اما:
- برای داروهای تیروئید، علائم کمکاری یا پرکاری ثانویه (مثل عدم تحمل سرما یا گرما) ذکر میشود.
- برای دیورتیکها و برخی درمانهای هورمونی، بیشتر به افت فشار خون، هیپوتانسیون، یا تغییرات عروقی اشاره شده که میتوانند بهطور غیرمستقیم سردی اندامها ایجاد کنند.
💓ارتباط سردی دست و پا با قلب
🫀 کاهش پمپاژ قلب
اگر قلب نتواند خون را بهخوبی پمپاژ کند، اندامهای انتهایی اولین قسمتهایی هستند که دچار کاهش جریان خون میشوند. این حالت میتواند در نارسایی قلبی یا برخی آریتمیها دیده شود.
😮💨 همراهی با تنگی نفس یا خستگی
اگر سردی دست و پا همراه با تنگی نفس، خستگی شدید یا ورم پاها باشد، احتمال قلبی بودن آن بیشتر است.
💢 گرفتگی عروق
در برخی افراد، گرفتگی عروق محیطی باعث کاهش خونرسانی به پاها میشود.
این حالت معمولاً با درد هنگام راه رفتن همراه است.
چه زمانی سردی دست و پا میتواند نشانهٔ بیماری قلبی باشد؟
🚨 اگر سردی دست و پا همراه با موارد زیر باشد، باید جدی گرفته شود:
- تنگی نفس
- درد قفسهٔ سینه
- ورم پاها
- خستگی شدید
- سرگیجه یا غش
- رنگپریدگی یا کبودی انگشتان
این علائم میتوانند نشانهٔ کاهش خونرسانی یا مشکلات قلبی باشند.
🏢سردی دست و پا در تهران: چرا شایعتر است؟
🌫️ آلودگی هوا : آلودگی میتواند باعث التهاب رگها و کاهش جریان خون شود. آلودگی هوا با ورود ذرات ریز معلق (PM2.5 و PM10) و گازهای تحریککننده به بدن، باعث التهاب دیوارهٔ رگها و فعال شدن سیستم ایمنی میشود. این التهاب، رگهای کوچک پوست و اندامهای انتهایی را تنگتر و سفتتر میکند و جریان خون گرم به دست و پا کاهش مییابد. از طرف دیگر، آلودگی هوا باعث کاهش اکسیژن خون و افزایش استرس اکسیداتیو میشود؛ ترکیبی که توانایی رگها برای گشاد شدن را کم میکند. نتیجهٔ این فرآیندها، احساس سردی مداوم یا تشدیدشونده در دست و پا است، حتی در افرادی که بیماری زمینهای ندارند.
😓 استرس شغلی و زندگی شهری : استرس یکی از عوامل اصلی سردی دست و پا است. استرس—بهویژه استرس مزمن شغلی و زندگی پرتنش شهری—سیستم عصبی سمپاتیک را فعال میکند؛ همان سیستمی که بدن را وارد حالت «جنگ یا گریز» میکند. در این حالت، رگهای محیطی بهسرعت منقبض میشوند تا خون بیشتری به قلب و مغز برسد. این انقباض رگها باعث کاهش جریان خون گرم در دست و پا و ایجاد سردی، رنگپریدگی و حتی بیحسی میشود. اگر استرس طولانیمدت باشد، این انقباض رگها مزمن میشود و فرد تقریباً همیشه احساس سردی در اندامهای انتهایی دارد، حتی در محیط گرم.
📱 کمتحرکی و نشستن طولانیمدت : نشستن طولانی باعث کاهش جریان خون در پاها میشود .نشستن طولانی—در محل کار، پشت کامپیوتر یا هنگام رانندگی—باعث کند شدن گردش خون در پاها میشود. وقتی عضلات پا حرکت نمیکنند، پمپ عضلانی که خون را به سمت قلب برمیگرداند غیرفعال میشود و خون در پاها جمع میشود. این تجمع خون باعث کاهش جریان خون تازه و گرم در اندامهای انتهایی میشود و پاها سردتر از حالت طبیعی احساس میشوند. در افرادی که واریس یا نارسایی وریدی دارند، این اثر شدیدتر است و سردی پاها میتواند همراه با ورم یا سنگینی باشد.
🍟 رژیم غذایی نامناسب: کمبود آهن، کمبود ویتامینها و مصرف زیاد نمک میتواند سردی اندامها را تشدید کند. رژیم غذایی فقیر از آهن، ویتامین B12، فولات و ویتامین D باعث کاهش اکسیژنرسانی و کاهش تولید انرژی و گرما در بدن میشود. کمبود آهن و ویتامینها مستقیماً باعث سردی دست و پا میشود، چون سلولها سوخت کافی برای تولید گرما ندارند. از طرف دیگر، مصرف زیاد نمک باعث احتباس مایع و فشار روی رگها میشود و جریان خون محیطی را مختل میکند. رژیمهای پرچرب، فستفود و کمفیبر نیز التهاب عروقی ایجاد میکنند و توانایی رگها برای گشاد شدن را کاهش میدهند. نتیجهٔ این ترکیب، سردی مداوم یا تشدیدشوندهٔ اندامها است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
🚑 اگر سردی دست و پا همراه با هر یک از موارد زیر باشد، بهتر است سریعتر بررسی شود:
- سردی مداوم و بدون علت مشخص : وقتی سردی دست و پا دائمی است و علت واضحی مثل کمخونی، تیروئید، استرس یا سرما وجود ندارد، یکی از علل مهمی که باید در نظر گرفت کاهش پمپاژ قلب است. در این حالت، قلب نمیتواند خون کافی را به اندامها برساند و بدن برای حفظ خونرسانی به مغز و قلب، رگهای محیطی را مزمن و طولانیمدت منقبض نگه میدارد. این انقباض پایدار باعث میشود دست و پا همیشه سرد باشند، حتی در محیط گرم. این حالت بیشتر در نارسایی قلبی مزمن یا کاردیومیوپاتیها دیده میشود.
- سردی همراه با درد یا بیحسی: وقتی سردی با درد، گزگز یا بیحسی همراه است، نشان میدهد پرفیوژن محیطی بهطور قابلتوجهی کاهش یافته است. در کاهش پمپاژ قلب، خون گرم و اکسیژندار بهسختی به اندامهای انتهایی میرسد و اعصاب محیطی دچار کمبود اکسیژن میشوند. این کمبود اکسیژن میتواند درد، بیحسی یا احساس سوزنسوزن شدن ایجاد کند. این حالت در نارسایی قلبی شدید، آریتمیهای شدید یا تنگی شدید دریچه آئورت بیشتر دیده میشود.
- سردی همراه با تغییر رنگ انگشتان: وقتی سردی با تغییر رنگ انگشتان (سفید، آبی، بنفش) همراه میشود، یعنی انقباض رگهای محیطی بسیار شدید است. در شرایطی مثل کاهش شدید پمپاژ قلب، شوک کاردیوژنیک یا تامپوناد قلبی، بدن برای حفظ خونرسانی مرکزی، رگهای محیطی را بهشدت میبندد. این انقباض شدید باعث کاهش جریان خون و تغییر رنگ انگشتان میشود. این علامت یک هشدار جدی است که نشان میدهد پرفیوژن محیطی بهشدت مختل شده است.
- سردی همراه با علائم قلبی: اگر سردی دست و پا همراه با علائمی مثل تنگی نفس، ورم پا، خستگی شدید، درد قفسه سینه یا تپش قلب باشد، احتمال اینکه علت آن کاهش پمپاژ قلب باشد بسیار بیشتر میشود. در این حالت، سردی اندامها بخشی از یک الگوی کامل کاهش پرفیوژن است. نارسایی قلبی، سکتهٔ قلبی، آریتمیهای شدید یا تنگی دریچه آئورت میتوانند همزمان هم علائم قلبی ایجاد کنند و هم سردی اندامها.
- سردی یکطرفه و ناگهانی: سردی یکطرفه معمولاً کمتر قلبی است، اما اگر همراه با افت شدید برونده قلبی یا آریتمیهای ناپایدار باشد، ممکن است جریان خون در یک اندام بهطور ناگهانی کاهش یابد. با این حال، در بالین، سردی یکطرفه بیشتر به مشکلات عروقی محیطی مربوط است تا قلب. اما اگر بیمار همزمان علائم قلبی شدید داشته باشد، کاهش پمپاژ قلب میتواند این وضعیت را تشدید کند و باعث کاهش خونرسانی ناگهانی در یک اندام شود.
جمعبندی
💬 سردی دست و پا میتواند دلایل سادهای مانند استرس یا سرما داشته باشد، اما گاهی نشانهٔ مشکلات مهمتری مانند کمخونی، مشکلات تیروئید یا حتی بیماریهای قلبی است. شناخت علائم هشداردهنده و مراجعهٔ بهموقع به پزشک میتواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند.
❓پرسشهای رایج
چرا همیشه دست و پام سرد است؟
شایعترین علت، کاهش جریان خون محیطی بهدلیل استرس، کمخونی، تیروئید کمکار یا فشار خون پایین است.
چرا فقط دستهایم سرد میشوند؟
دستها نسبت به پاها رگهای باریکتری دارند و سریعتر به سرما یا استرس واکنش نشان میدهند.
چرا فقط پاهایم سرد هستند؟
مشکلات وریدی، کف پای سرد، کمتحرکی یا پوشش نامناسب پا میتواند علت باشد.
چرا دست و پام حتی در هوای گرم هم سرد است؟
این حالت معمولاً بهدلیل کمخونی، تیروئید کمکار یا انقباض عصبی رگها در اثر استرس است.
آیا سردی دست و پا نشانهٔ کمخونی است؟
بله، کمبود آهن باعث کاهش اکسیژنرسانی میشود و سردی ایجاد میکند.
آیا سردی دست و پا از قلب است؟
فقط در موارد کاهش شدید پمپاژ قلب یا نارسایی قلبی شدید دیده میشود و معمولاً همراه با علائم دیگر است.
آیا سردی دست و پا از تیروئید است؟
بله، کمکاری تیروئید متابولیسم را پایین میآورد و بدن گرمای کمتری تولید میکند.
آیا استرس باعث سردی دست و پا میشود؟
بله، استرس رگهای محیطی را منقبض میکند و خون را از دست و پا دور میکند.
چرا دست و پام سرد و بیحس میشود؟
بیحسی یعنی جریان خون یا اکسیژنرسانی کمتر شده یا اعصاب تحت فشار هستند.
چرا انگشتانم تغییر رنگ میدهند؟
این حالت ممکن است نشانهٔ پدیدهٔ رینود باشد که با انقباض شدید رگها ایجاد میشود.
چرا صبحها دست و پام سردتر است؟
صبحها متابولیسم پایینتر است و رگها هنوز کاملاً باز نشدهاند.
چرا شبها پاهایم سرد میشود؟
کاهش فعالیت، افت فشار خون و کاهش جریان خون محیطی در شب شایع است.
آیا سردی دست و پا نشانهٔ دیابت است؟
در مراحل پیشرفته، آسیب عصبی دیابتی میتواند سردی یا بیحسی ایجاد کند.
آیا کمبود ویتامینها باعث سردی میشود؟
کمبود B12، آهن و ویتامین D میتواند سردی و بیحسی ایجاد کند.
آیا سیگار باعث سردی دست و پا میشود؟
بله، نیکوتین رگها را تنگ میکند و جریان خون محیطی را کاهش میدهد.
آیا سردی دست و پا در زنان شایعتر است؟
بله، بهدلیل کمخونی بیشتر، تیروئید کمکار شایعتر، فشار خون پایینتر و حساسیت بیشتر رگها.
آیا سردی دست و پا خطرناک است؟
معمولاً نه، مگر اینکه همراه با درد شدید، تغییر رنگ، ضعف، یا علائم قلبی باشد.
چرا هنگام اضطراب دست و پام یخ میکند؟
سیستم سمپاتیک فعال میشود و خون از اندامهای انتهایی دور میشود.
چرا هنگام سرما دست و پام دیر گرم میشود؟
رگهای محیطی دیرتر از رگهای مرکزی باز میشوند و خون گرم دیرتر به انگشتان میرسد.
چه زمانی باید برای سردی دست و پا به پزشک مراجعه کنم؟
وقتی سردی ناگهانی، یکطرفه، همراه با درد، تغییر رنگ، ضعف شدید یا علائم قلبی باشد.
