درد قلبی هنگام سرما: مکانیسمها و الگوهای بالینی ❄️🫀
مقدمه
❄️ سرما میتواند در افراد مختلف باعث بروز یا تشدید احساس درد یا ناراحتی در قفسهٔ سینه شود. این علامت ممکن است منشأ قلبی واقعی (مثل ایسکمی یا اسپاسم کرونر) یا غیرقلبی (مثل اسپاسم عضلانی، برونشیت، پلوریت یا رفلاکس) داشته باشد؛ افتراق سریع بالینی اهمیت حیاتی دارد زیرا برخی علل تهدیدکنندهٔ حیاتاند.
مکانیسمهای فیزیولوژیک مرتبط با سرما که درد قفسهٔ سینه ایجاد میکنند
❄️ انقباض عروقی محیطی و افزایش بار قلبی
سرما باعث وازوکونستریکشن (انقباض عروق محیطی) میشود که فشار خون و پسبار قلب را افزایش میدهد؛ در نتیجه مصرف اکسیژن میوکارد بالا میرود و در افراد با تنگی کرونری یا عرضهٔ محدود خون، ایسکمی و درد فشارنده رخ میدهد.
❄️ افزایش پاسخ سمپاتیک و ترشح کاتکولامینها
قرار گرفتن در معرض سرما، بهویژه تماس ناگهانی یا فعالیت در هوای سرد، پاسخ سمپاتیک را فعال میکند؛ آدرنالین و نورآدرنالین ضربان قلب و فشار خون را بالا میبرند و میتوانند تپش، درد یا آریتمیهای گذرا را القا کنند.
❄️ اسپاسم عروق کرونر (وازواسپاسم) القاشده توسط سرما
در برخی بیماران، سرما میتواند وازواسپاسم کرونر را تحریک کند که منجر به آنژین پرینزمتال یا ایسکمی گذرا میشود؛ این حالت ممکن است در افراد بدون آترواسکلروز آشکار نیز رخ دهد.
❄️ تحریک ریوی و پلورال در اثر سرما و عفونت تنفسی
هوای سرد و خشک میتواند مجاری تنفسی را تحریک کند، سرفه را تشدید کند و در نتیجه التهاب برونش یا پردهٔ پلور را ایجاد یا تشدید نماید؛ درد پلورال یا درد ناشی از سرفه ممکن است شبیه درد قلبی توصیف شود.
❄️ اسپاسم عضلانی و درد اسکلتی–عضلانی
سرما باعث سفتی و انقباض عضلات قفسهٔ سینه و شانه میشود؛ کشیدگی یا نقاط ماشهای عضلانی میتوانند درد موضعی ایجاد کنند که با لمس یا حرکت تغییر مییابد و از درد ایسکمیک افتراق مییابد.
الگوهای بالینی شایع درد مرتبط با سرما
❄️ درد فشارنده وسط قفسهٔ سینه
- ویژگی: فشارنده یا سنگینی که ممکن است با فعالیت در هوای سرد یا بلافاصله پس از قرار گرفتن در سرما شروع شود.
- مکانیسم محتمل: افزایش بار قلبی یا ایسکمی گذرا در افراد با بیماری کرونری.
❄️ درد تیز یا پلورال
- ویژگی: درد تیز که با تنفس عمیق یا سرفه تشدید میشود.
- مکانیسم محتمل: التهاب پلور یا برونشیت ناشی از تحریک هوای سرد.
❄️ درد موضعی عضلانی
- ویژگی: درد نقطهای که با لمس یا حرکت تشدید میشود.
- مکانیسم محتمل: اسپاسم یا کشیدگی عضلات بیندندهای یا شانهای در اثر سرما.
❄️ درد همراه با تپش یا سرگیجه
- ویژگی: درد همزمان با تپش سریع یا احساس ضعف.
- مکانیسم محتمل: پاسخ سمپاتیک یا آریتمی القاشده توسط سرما؛ در صورت وجود سابقهٔ قلبی، نیاز به بررسی فوری دارد.
ملاحظات بالینی و علائم هشداردهنده
❗ علائم هشداردهنده که نیازمند ارزیابی اورژانسی هستند: تعریق سرد، انتشار درد به بازو یا فک، تنگی نفس شدید، سنکوپ یا ناپایداری همودینامیک. در حضور این علائم فرض بر ایسکمی یا علت تهدیدکنندهٔ حیات باشد و ECG و تروپونین سریع انجام شود.
مقایسه سریع سرما در برابر سایر محرکهای محیطی
| محرک | مکانیسمهای اصلی | کیفیت درد معمول | شروع و زمانبندی | علائم هشداردهنده کلیدی |
|---|---|---|---|---|
| سرما | وازوکونستریکشن؛ افزایش پاسخ سمپاتیک؛ اسپاسم کرونر؛ تحریک ریوی | فشارنده؛ سنگینی؛ گاهی تیز پلورال | سریع با مواجهه یا بلافاصله پس از فعالیت در هوای سرد | انتشار به بازو/فک؛ تعریق سرد؛ تنگی نفس شدید |
| گرما | دهیدراسیون؛ افزایش ضربان و بار قلبی؛ گرمازدگی | تپشی؛ سنگینی؛ ضعف | تدریجی با قرارگیری طولانی در گرما | سنکوپ؛ هایپرترمی؛ گیجی شدید |
| باد سرد | انتقال سریع هوای سرد به مجاری؛ تحریک پلور و عضلات | تیز یا نقطهای؛ تشدید با تنفس | بسیار سریع با مواجهه مستقیم | تنگی نفس ناگهانی؛ آسم حملهای |
| رطوبت بالا | کاهش تبخیر؛ افزایش بار قلبی در گرما؛ تشدید برونشیت | تنگی نفس؛ فشارنده | تدریجی در شرایط گرم و مرطوب | افت اشباع اکسیژن؛ تشدید آسم یا COPD |
| آلودگی هوا | التهاب ریوی؛ اکسیدатив استرس؛ کاهش اکسیژنرسانی | فشارنده؛ تنگی نفس؛ پلورال | تدریجی یا پس از قرارگیری طولانی؛ اوج با ذرات بالا | افت اشباع اکسیژن؛ تشدید درد ایسکمیک. gna.it.com American Heart Association |
| ارتفاع زیاد | کاهش فشار جزئی اکسیژن؛ تاکیکاردی جبرانی؛ افزایش بار قلبی | تپشی؛ تنگی نفس؛ فشارنده | تدریجی با صعود ارتفاع | هایپوکسمی شدید؛ ادم ریوی ارتفاعی |
| دوش آب سرد | شوک وازوموتور؛ افزایش سمپاتیک ناگهانی | تپشی ناگهانی؛ درد فشارنده | آنی با تماس آب سرد | آریتمی، سنکوپ در بیماران مستعد |
| دوش آب گرم | گشاد عروق؛ افت فشار وضعیتی در ایستادن ناگهانی | ضعف؛ سنگینی؛ گاهی تپش | سریع تا تدریجی با دوش طولانی | سنکوپ وضعیتی؛ افت فشار شدید |
| تغییر ناگهانی دما | نوسان تون عروقی؛ پاسخ سمپاتیک متغیر | متغیر؛ اغلب گذرا | آنی با تغییر محیط | ناپایداری همودینامیک در بیماران حساس |
| باران | ترکیب سرما، رطوبت و گاهی آلودگی؛ تحریک ریوی | مشابه سرما یا رطوبت؛ تنگی نفس | با شروع باران یا پس از قرارگیری | تشدید آسم؛ درد پلورال با عفونت همراه |
توضیح مقایسهای و افتراق معنیدار با سایر شرایط محیطی
۱. سرما در برابر گرما و رطوبت
سرما عمدتاً با انقباض عروق محیطی و افزایش پسبار قلبی همراه است که میتواند نسبت عرضه/تقاضای اکسیژن میوکارد را بههم بزند و در افراد با بیماری کرونری منجر به ایسکمی شود؛ همچنین سرما میتواند اسپاسم کرونر را القا کند. در مقابل، گرما و رطوبت بار قلبی را از طریق دهیدراسیون، افزایش ضربان و کاهش بازدهی تبخیر بالا میبرند و بیشتر با ضعف، سرگیجه و خطر سنکوپ همراهاند. این تفاوت مکانیکی (انقباض عروقی در سرما مقابل دهیدراسیون و افت فشار وضعیتی در گرما) کمک میکند بین درد فشارندهٔ ایسکمیک ناشی از سرما و تپش/ضعف ناشی از گرما افتراق قائل شویم.
۲. باد سرد و دوش آب سرد در برابر سرما عمومی
باد سرد و دوش آب سرد هر دو تماس ناگهانی و متمرکز با پوست و مجاری تنفسی ایجاد میکنند و پاسخ سمپاتیک سریعتری نسبت به قرارگیری تدریجی در هوای سرد بهوجود میآورند؛ بنابراین شروع علائم در این موارد آنیتر و احتمال القای آریتمی یا اسپاسم کرونر بیشتر است. اگر درد یا تپش دقیقاً با ورود به باد سرد یا پاشیدن آب سرد آغاز شود، احتمال محرک وازوموتور یا هایپرآدرنرژیک بالاتر است تا اثر تدریجی سرما.
۳. آلودگی هوا و ریسک قلبی
آلودگی هوا باعث التهاب ریوی، اکسیدатив استرس و تشدید بیماریهای تنفسی میشود و میتواند بهطور مستقیم خطر بستری شدن با درد قفسهٔ سینه یا انفارکتوس را افزایش دهد؛ شواهد اپیدمیولوژیک نشان میدهد پیکهای آلودگی با افزایش مراجعات قلبی مرتبطاند. این الگو معمولاً تدریجی یا وابسته به قرارگیری طولانی در هوای آلوده است و با تنگی نفس و کاهش اشباع اکسیژن همراه میشود، که آن را از سرما (مکانیسم وازوکونستریکشن) متمایز میکند. gna.it.com American Heart Association
۴. ارتفاع زیاد در برابر سرما
در ارتفاع، مکانیسم اصلی هیپوکسمی محیطی است که منجر به تاکیکاردی جبرانی و افزایش بار قلبی میشود؛ درد یا تنگی نفس در ارتفاع بیشتر با کاهش اکسیژن و احتمال ادم ریوی ارتفاعی مرتبط است، نه با وازوکونستریکشن ناشی از سرما. افتراق بالینی با اندازهگیری اشباع اکسیژن و تاریخچهٔ صعود ارتفاع قابل انجام است.
۵. دوش آب گرم و تغییر ناگهانی دما
دوش آب گرم باعث گشادشدگی عروقی و گاهی افت فشار وضعیتی میشود؛ درد یا ضعف ناشی از آن معمولاً با سرگیجه و افت فشار همراه است و با گرمشدن موضعی و استراحت بهبود مییابد. تغییر ناگهانی دما (مثلاً ورود از محیط گرم به سرد یا بالعکس) ترکیبی از مکانیسمها را فعال میکند و در بیماران حساس میتواند ناپایداری همودینامیک ایجاد کند؛ این حالت از مواجههٔ تدریجی با سرما متفاوت است زیرا نوسان تون عروقی سریعتر و متغیرتر است.
۶. باران و ترکیب محرکها
باران اغلب محرک ترکیبی است: سرما، افزایش رطوبت و گاهی آلودگی شستهشده یا افزایش رطوبتِ ذرات معلق؛ بنابراین الگوی درد میتواند شبیه سرما یا رطوبت باشد و در افراد با آسم یا COPD تنگی نفس و درد پلورال را تشدید کند. در مواجهه با باران، توجه به ترکیب علائم (تب، سرفه، تنگی نفس) کمک میکند منشأ ریوی یا قلبی را تشخیص دهیم. National Institute of Environmental Health Sciences (NIEHS) CDC
نکات تشخیصی عملی و چکلیست افتراق سریع
- اندازهگیریهای فوری: فشار خون، ضربان، اشباع اکسیژن و ECG در هر درد قفسهٔ سینهٔ جدید یا در بیماران با ریسک بالا.
- الگوی شروع: آنی با تماس مستقیم → فکر کنید به باد سرد یا دوش آب سرد؛ تدریجی با قرارگیری طولانی → گرما، رطوبت یا آلودگی.
- کیفیت درد: فشارنده منتشر → احتمال ایسکمی؛ تیز پلورال با تنفس → احتمال ریوی یا پلورال؛ نقطهای با لمس → عضلانی.
- علائم همراه هشداردهنده: تعریق سرد، انتشار به بازو/فک، سنکوپ، افت اشباع اکسیژن → ارزیابی اورژانسی.
- پیشگیری عملی: در سرما پوشش لایهای و گرمکردن تدریجی؛ در گرما هیدراتاسیون و اجتناب از فعالیت شدید؛ در آلودگی کاهش قرارگیری و استفاده از ماسک در صورت نیاز. CHEST gna.it.com
چکلیست تشخیصی سریع برای مواجهه بالینی
- 🩺 سابقه: آیا درد با ورود به محیط سرد یا فعالیت در هوای سرد شروع شد؟
- ⏱️ زمانبندی: شروع ناگهانی یا تدریجی؟ ارتباط با فعالیت یا استراحت؟
- 🔥 ویژگی درد: فشارنده، تیز، پلورال یا موضعی؟
- 🫁 علائم همراه: تپش، تنگی نفس، سرفه، تعریق، سرگیجه؟
- 🫀 ریسک قلبی: سابقهٔ بیماری عروق کرونر، فشارخون، دیابت، سیگار؟
- 🧪 اقدامات فوری: ECG و در صورت نیاز تروپونین؛ اشباع اکسیژن و بررسی ریوی؛ در صورت شک به پلوریت یا برونشیت، تصویر قفسهٔ سینه.
مدیریت اولیه و خودمراقبتی
🫶 اقدامات فوری ساده: گرمکردن تدریجی بدن، خروج از محیط سرد، تنفس آرام، استراحت و در صورت سرفه یا علائم تنفسی استفاده از داروهای تجویزی برای برونشیت در صورت وجود.
💊 زمان مراجعه به پزشک: هر درد قفسهٔ سینه جدید یا درد همراه با علائم هشداردهنده باید فوراً ارزیابی شود.
🩺 در بیماران با بیماری قلبی شناختهشده: پیشگیری شامل پوشش مناسب، اجتناب از فعالیت شدید در هوای بسیار سرد و مشورت با پزشک دربارهٔ داروهای محافظ (مثلاً تنظیم داروهای ضد آنژین) است.
پرسشهای متداول
آیا هوای سرد میتواند باعث حمله قلبی شود؟
هوای سرد بهطور مستقیم باعث حمله قلبی نمیشود اما میتواند شرایطی ایجاد کند که خطر ایسکمی یا انفارکتوس را در افراد مستعد افزایش دهد. در معرض سرما، عروق محیطی منقبض میشوند و فشار خون و پسبار قلب افزایش مییابد؛ این افزایش بار قلبی میتواند در کسانی که تنگی عروق کرونر دارند نسبت عرضه/تقاضای اکسیژن را مختل کند و منجر به ایسکمی شود. علاوه بر این، هوای سرد و خشک میتواند باعث اسپاسم کرونر در برخی افراد شود که بهصورت آنژین پرینزمتال تظاهر میکند؛ در نتیجه حتی بدون پلاک آترواسکلروتیک آشکار، کاهش جریان مویرگی میوکارد ممکن است رخ دهد. اگر فردی سابقهٔ بیماری قلبی دارد یا هنگام قرار گرفتن در سرما درد فشارندهٔ قفسهٔ سینه، تعریق سرد یا تنگی نفس شدید تجربه کند، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود؛ در جمعیت عمومی، پیشگیری با پوشش مناسب و اجتناب از فعالیت شدید در هوای بسیار سرد توصیه میشود.
چرا وقتی بیرون در سرما راه میروم قفسهٔ سینهام تنگ میشود؟
تنگی قفسهٔ سینه در سرما میتواند ناشی از چند مکانیسم همزمان باشد: وازوکونستریکشن سیستمیک که بار قلبی را افزایش میدهد، تحریک راههای هوایی (برونکواسپاسم) که تنفس را دشوار میکند، و انقباض عضلات قفسهٔ سینه که حس فشار یا تنگی ایجاد میکند. بسیاری از افراد این حس را بهصورت «فشار» یا «سنگینی» توصیف میکنند، بهویژه اگر هوا خشک و سرد باشد. در افراد مبتلا به آسم یا بیماری مزمن انسدادی ریه، هوای سرد میتواند باعث تنگی مجاری هوایی و خسخس شود و این تجربه را بهصورت تنگی قفسهٔ سینه تشدید کند؛ در این موارد استفاده از محافظ دهان و بینی یا داروهای استنشاقی طبق دستور پزشک مفید است. اگر تنگی با علائم هشداردهندهٔ قلبی همراه باشد (انتشار درد، تعریق سرد، تهوع یا سنکوپ)، باید سریعاً به اورژانس مراجعه شود؛ در غیر این صورت گرمکردن تدریجی، استراحت و تنفس آرام معمولاً علائم را کاهش میدهد.
فرق بین درد ناشی از سرما و آنژین قلبی چیست؟
درد ناشی از سرما که منشأ غیرقلبی دارد اغلب با تنفس عمیق یا حرکت تغییر میکند، ممکن است نقطهای یا موضعی باشد و با لمس یا کشش عضلات تشدید شود؛ همچنین ممکن است با سرفه یا علائم تنفسی همراه باشد. در مقابل، آنژین قلبی معمولاً فشارنده یا سنگینی است، ممکن است به بازو، فک یا گردن منتشر شود و با فعالیت بدنی یا استرس افزایش یابد. از نظر زمانی، درد ناشی از سرما ممکن است بلافاصله پس از قرار گرفتن در محیط سرد یا پس از سرفه شروع شود و با گرمشدن یا استراحت کاهش یابد؛ آنژین معمولاً با افزایش تقاضای قلبی شروع و با استراحت یا نیتروگلیسرین بهبود مییابد، اما افتراق قطعی نیازمند نوار قلب و در صورت لزوم آزمایشهای تکمیلی است. اگر شک وجود دارد یا بیمار دارای عوامل خطر قلبی است، انجام ECG و بررسی تروپونین ضروری است؛ هیچگاه درد قفسهٔ سینه را صرفاً به «سرما» نسبت ندهید بدون ارزیابی بالینی مناسب.
آیا سرما میتواند اسپاسم عروق کرونر یا آنژین پرینزمتال را تحریک کند؟
بله؛ در برخی افراد تماس با هوای سرد یا استرس سرمایی میتواند باعث وازواسپاسم کرونر شود که بهصورت آنژین پرینزمتال تظاهر میکند. اسپاسم کرونر میتواند حتی در غیاب انسداد آترواسکلروتیک آشکار، جریان خون موضعی را کاهش دهد و درد فشارنده یا تنگی قفسهٔ سینه ایجاد کند. مکانیسم شامل افزایش تونوس عروقی و پاسخ سمپاتیک به سرماست که باعث تنگی عروق کرونر میشود؛ در بیمارانی که این پدیده را تجربه میکنند، درمانهای ضداسپاسم و کنترل عوامل خطر قلبی اهمیت دارد. اگر درد ناشی از اسپاسم کرونر مشکوک باشد، ارزیابی تخصصی قلبی از جمله ECG در حین علائم، تستهای تشخیصی و گاهی آنژیوگرافی لازم است تا تشخیص و درمان مناسب انجام شود.
چه علائمی نشان میدهد درد در سرما خطرناک است و باید به اورژانس مراجعه کنم؟
علائم هشداردهنده شامل درد شدید یا مداوم قفسهٔ سینه، انتشار درد به بازو یا فک، تعریق سرد، تهوع یا استفراغ، تنگی نفس شدید، سرگیجه یا غش است؛ وجود هر یک از اینها نیازمند ارزیابی اورژانسی و انجام ECG و آزمایش تروپونین است. افزایش مراجعات اورژانس در فصل سرد نشان میدهد که نباید این علائم را نادیده گرفت. همچنین اگر فرد سابقهٔ بیماری عروق کرونر، پیوند قلب، نارسایی قلبی یا عوامل خطر قوی (دیابت، فشارخون، سیگار) دارد و در معرض سرما دچار درد قفسهٔ سینه میشود، باید سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کند. در این گروه، حتی علائم خفیفتر هم میتواند نشانهٔ ایسکمی باشد. در غیاب این علائم خطرناک، میتوان با اقدامات محافظتی اولیه (گرمکردن، استراحت، تنفس آرام) منتظر بهبود شد اما در صورت تداوم یا تکرار اپیزودها، نوبتگیری برای ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا ورزش در هوای سرد برای کسانی که سابقهٔ بیماری قلبی دارند خطرناک است؟
ورزش شدید در هوای سرد میتواند بار قلبی را بهطور ناگهانی افزایش دهد و در افراد با بیماری کرونری یا ریسک بالا خطر ایسکمی را افزایش دهد؛ بنابراین توصیه میشود این افراد از گرمکردن مناسب، پوشش کافی و اجتناب از فعالیتهای شدید در هوای بسیار سرد استفاده کنند. برای افراد سالم، پیادهروی یا ورزش سبک در سرما معمولاً بیخطر است اما باید به تدریج بدن را گرم کرد و از تنفس از طریق ماسک یا شال برای گرمکردن هوا قبل از ورود به ریهها استفاده نمود تا تحریک مجاری هوایی کاهش یابد. اگر فرد هنگام ورزش در سرما درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس غیرمعمول تجربه کند، باید بلافاصله فعالیت را متوقف کرده و در صورت تداوم علائم به اورژانس مراجعه کند؛ پزشک ممکن است تست استرس یا ارزیابی قلبی را توصیه کند.
چرا سرما باعث تپش قلب یا آریتمی میشود؟
سرما پاسخ سمپاتیک را فعال میکند و ترشح کاتکولامینها را افزایش میدهد؛ این تغییرات میتوانند ضربان قلب را بالا ببرند و در افراد مستعد آستانهٔ آریتمی را پایین بیاورند، بنابراین تپش یا احساس نامنظمی ضربان شایع است. علاوه بر این، تغییرات الکترولیتی ناشی از سرما یا فعالیت بدنی در هوای سرد (مثلاً تعریق و دهیدراسیون) میتواند زمینهٔ آریتمی را فراهم کند؛ در بیماران با سابقهٔ آریتمی یا دستگاههای قلبی، مواجهه با سرما باید با احتیاط انجام شود.اگر تپش با سرگیجه، سنکوپ یا درد قفسهٔ سینه همراه باشد، باید ارزیابی الکتروفیزیولوژیک و ECG انجام شود تا آریتمیهای تهدیدکننده رد یا درمان شوند.
آیا سرما میتواند درد پلورال یا درد ناشی از برونشیت را تشدید کند؟
بله؛ هوای سرد و خشک میتواند مجاری تنفسی را تحریک کند، سرفه را تشدید نماید و در نتیجه التهاب برونش یا پردهٔ پلور را بدتر کند؛ درد پلورال معمولاً با تنفس عمیق یا سرفه تشدید میشود و ممکن است با درد قلبی اشتباه گرفته شود. در موارد عفونت تنفسی یا برونشیت، سرما میتواند علائم را طولانیتر یا شدیدتر کند و بیمار درد قفسهٔ سینهٔ تیز یا پلورال را گزارش دهد؛ در این شرایط معاینه ریوی و در صورت لزوم تصویر قفسهٔ سینه توصیه میشود. درمان شامل کنترل عفونت (در صورت وجود)، داروهای ضدالتهاب یا برونکودیلاتور طبق تجویز پزشک و اقدامات حمایتی مانند گرمکردن و استراحت است؛ اگر درد با علائم هشداردهندهٔ قلبی همراه باشد، ارزیابی قلبی نیز لازم است.
آیا پوشیدن لباس گرم کافی است یا دارو یا پیشگیری خاصی لازم است؟
برای بسیاری از افراد سالم، پوشیدن لباس مناسب (چند لایه، محافظت از گردن و قفسهٔ سینه، دستکش و کلاه) و گرمکردن تدریجی بدن معمولاً کافی است تا از بروز درد یا تنگی قفسهٔ سینه جلوگیری شود. استفاده از شال یا ماسک برای گرمکردن هوای ورودی به مجاری تنفسی نیز میتواند برای کسانی که به برونکواسپاسم حساساند مفید باشد.
افرادی که بیماری قلبی شناختهشده دارند باید با پزشک خود دربارهٔ اقدامات پیشگیرانه صحبت کنند؛ ممکن است تنظیم داروها، برنامهٔ گرمکردن قبل از فعالیت یا اجتناب از فعالیت شدید در هوای بسیار سرد توصیه شود. در صورت سابقهٔ آنژین یا اسپاسم کرونر، پزشک ممکن است داروهای پیشگیرانه (مثل نیتراتها یا کلسیمکانالبلاککنندهها در موارد خاص) را بررسی کند؛ تصمیم بر اساس ارزیابی بالینی و تاریخچهٔ بیمار گرفته میشود.
آیا مصرف سیگار یا آلودگی هوا همراه با سرما ریسک درد قلبی را افزایش میدهد؟
بله؛ سیگار و آلودگی هوا هر دو باعث التهاب عروقی، کاهش عملکرد اندوتلیال و افزایش ریسک ایسکمی میشوند و وقتی با سرما ترکیب شوند، اثرات مضرشان تشدید میشود؛ بنابراین در هوای سرد و آلوده خطر بروز درد قفسهٔ سینه و عوارض قلبی افزایش مییابد. آلودگی هوا میتواند مجاری تنفسی را تحریک کند و اشباع اکسیژن را کاهش دهد که در ترکیب با وازوکونستریکشن ناشی از سرما میتواند بار قلبی را افزایش دهد؛ این ترکیب بهویژه برای بیماران مبتلا به بیماریهای قلبی یا ریوی خطرناک است. پیشنهاد میشود در روزهای سرد و آلوده از فعالیتهای خارج از منزل خودداری شود، از ماسکهای مناسب استفاده گردد و افراد سیگاری برای کاهش ریسک، ترک سیگار را در نظر بگیرند.
چرا بعضیها فقط در مواجهه با باد سرد یا هوای خشک درد قفسهٔ سینه دارند؟
حساسیت فردی به سرما و ویژگیهای فیزیولوژیک مانند پاسخ سمپاتیک قویتر، وجود آسم یا حساسیت مجاری هوایی، یا سابقهٔ بیماری عروق کرونر میتواند باعث شود برخی افراد تنها در مواجهه با باد سرد یا هوای خشک علائم قفسهٔ سینه را تجربه کنند. باد سرد میتواند هوای سرد را سریعتر به مجاری تنفسی وارد کند و باعث برونکواسپاسم یا تحریک پلور شود؛ همچنین جریان هوای سرد روی پوست و عضلات قفسهٔ سینه میتواند اسپاسم عضلانی موضعی ایجاد کند که بهصورت درد نقطهای حس میشود.
اگر این پدیده مکرر است، ارزیابی برای آسم، حساسیتهای تنفسی یا بیماری قلبی توصیه میشود تا علت زمینهای شناسایی و مدیریت شود؛ استفاده از محافظ صورت و کاهش مواجهه با باد سرد میتواند کمککننده باشد.
آیا کودکان یا سالمندان حساسیت بیشتری به درد قفسهٔ سینه در سرما دارند؟
سالمندان بهدلیل شیوع بالاتر بیماریهای قلبی و کاهش توان تنظیم همودینامیک حساسیت بیشتری به اثرات سرما دارند؛ افت فشار یا افزایش بار قلبی در این گروه میتواند سریعتر به ایسکمی منجر شود. همچنین پوست نازکتر و کاهش چربی زیرجلدی باعث میشود آنها سریعتر سرما را تجربه کنند. کودکان ممکن است بهخاطر مجاری هوایی کوچکتر و حساستر به تحریک هوای سرد دچار برونکواسپاسم یا سرفه شوند که بهصورت درد یا ناراحتی قفسهٔ سینه تظاهر میکند؛ با این حال حملهٔ قلبی در کودکان بسیار نادر است و باید علل ریوی یا عضلانی را در اولویت قرار داد. در هر دو گروه، پیشگیری شامل پوشش مناسب، اجتناب از مواجههٔ طولانی با سرما و در صورت وجود بیماری زمینهای مشورت با پزشک دربارهٔ اقدامات محافظتی است.
آیا نیتروگلیسرین یا داروهای آنژین در مواجهه با درد ناشی از سرما مؤثرند؟
اگر درد قفسهٔ سینه ناشی از ایسکمی یا آنژین باشد، نیتروگلیسرین میتواند مؤثر باشد زیرا با گشادکردن عروق کرونر و کاهش پسبار، عرضهٔ خون به میوکارد را بهبود میبخشد؛ اما اگر منشأ درد عضلانی، پلورال یا برونشیتی باشد، نیتروگلیسرین تأثیر قابلتوجهی نخواهد داشت. بنابراین قبل از استفاده از نیتروگلیسرین باید تا حد امکان افتراق بالینی انجام شود؛ در بیمارانی که قبلاً برای آنژین دارو دریافت کردهاند و پزشکشان نیتروگلیسرین را توصیه کرده، استفاده طبق دستور میتواند مناسب باشد.اگر نیتروگلیسرین درد را تسکین نداد و علائم هشداردهنده وجود دارد، باید فوراً به اورژانس مراجعه شود زیرا برخی از علل تهدیدکنندهٔ حیات ممکن است نیاز به مداخلات دیگر داشته باشند.
چگونه میتوان بین درد عضلانی ناشی از سرما و درد قلبی افتراق گذاشت؟
درد عضلانی معمولاً موضعی، قابل لمس و با حرکت یا فشار تشدید میشود؛ بیمار ممکن است بتواند نقطهٔ درد را با انگشت نشان دهد و تغییر وضعیت یا ماساژ باعث کاهش درد شود. در مقابل، درد قلبی اغلب مبهمتر، فشارنده و ممکن است به نواحی دیگر منتشر شود و با لمس تغییر چندانی نکند. معاینه بالینی ساده (فشار موضعی، حرکت دادن شانه یا تنه، گوشدادن به ریهها) میتواند کمککننده باشد؛ اگر درد با لمس یا حرکت تغییر کند و علائم خودکار یا انتشار نداشته باشد، منشأ عضلانی–اسکلتی محتملتر است.
با این حال در صورت شک یا وجود عوامل خطر قلبی، انجام ECG و بررسیهای اولیهٔ قلبی ضروری است تا علت ایسکمی رد شود.
آیا سرما میتواند تاکوتسوبو (قلب شکسته) را القا کند؟
تاکوتسوبو معمولاً با استرس عاطفی یا فیزیکی شدید مرتبط است و در برخی گزارشها محرکهای محیطی یا فیزیکی نیز میتوانند آن را القا کنند؛ اگرچه شایعترین محرکها عاطفیاند، استرس فیزیکی شدید مانند سرما یا بیماری حاد نیز میتواند در مواردی نقش داشته باشد. تاکوتسوبو با درد فشارندهٔ قفسهٔ سینه، تغییرات ECG و اختلال موقت عملکرد بطن چپ تظاهر میکند و نیازمند ارزیابی قلبی تخصصی است؛ در صورت شک، اکوکاردیوگرافی و بررسیهای تکمیلی لازم است. اگرچه احتمال تاکوتسوبو پس از مواجهه با سرما کم است، اما در بیمارانی که پس از تجربهٔ استرس فیزیکی یا عاطفی شدید دچار درد قفسهٔ سینه میشوند، این تشخیص باید در نظر گرفته شود.
آیا باید از فعالیت شدید در هوای خیلی سرد اجتناب کنم و چه حدی «خیلی سرد» است؟
«خیلی سرد» مفهومی نسبی است و به شرایط فردی، پوشش، رطوبت و سرعت باد بستگی دارد؛ اما بهطور کلی وقتی دمای هوا به زیر صفر نزدیک میشود یا باد شدید است (که اثر سرمایی را افزایش میدهد)، فعالیت شدید میتواند خطرناک باشد، بهویژه برای افراد با بیماری قلبی یا ریوی. در چنین شرایطی توصیه میشود فعالیت را کاهش دهید، از لایههای محافظ استفاده کنید، بدن را بهتدریج گرم کنید و از تنفس عمیق در هوای سرد خودداری کنید؛ اگر مجبور به فعالیت شدید هستید، گرمکردن مناسب و استراحتهای مکرر ضروری است. افراد با ریسک بالا باید با پزشک خود دربارهٔ محدودیتهای فعالیت در هوای سرد مشورت کنند و در صورت بروز درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس فعالیت را فوراً متوقف نمایند.
آیا معاینات یا تستهای خاصی (ECG، تروپونین، تست استرس) بعد از درد در سرما لازم است؟
اگر درد قفسهٔ سینه همراه با علائم هشداردهنده یا در فردی با عوامل خطر قلبی رخ دهد، ECG فوری و در صورت لزوم اندازهگیری تروپونین برای ارزیابی آسیب میوکارد ضروری است؛ این اقدامات پایهٔ افتراق بین علت ایسکمیک و غیرایسکمیک هستند. در مواردی که ECG یا تروپونین غیرطبیعی باشد یا شک به ایسکمی نهفته وجود داشته باشد، تست استرس یا اکوکاردیوگرافی و حتی آنژیوگرافی ممکن است لازم شود تا شدت و محل اختلال جریان خون مشخص گردد. اگر بررسیهای اولیه طبیعی باشند و الگوی درد با سرما و علائم تنفسی یا عضلانی همخوانی داشته باشد، ممکن است نیاز به تستهای تهاجمی نباشد اما پیگیری و ارزیابی مجدد در صورت تکرار اپیزودها توصیه میشود.
آیا داروهای فشارخون یا بتابلوکرها در مواجهه با سرما باید تنظیم شوند؟
برخی داروهای فشارخون میتوانند پاسخ بدن به سرما را تغییر دهند؛ برای مثال وازودیلاتورها ممکن است در سرما اثرات متفاوتی داشته باشند و بتابلوکرها میتوانند توانایی قلب را برای افزایش ضربان در پاسخ به سرما محدود کنند. با این حال تغییر یا قطع داروها باید تنها تحت نظر پزشک انجام شود؛ اگر بیمار در مواجهه با سرما علائم جدیدی پیدا کند، باید با پزشک معالج دربارهٔ نیاز به تنظیم دوز یا تغییر دارو مشورت نماید. در بسیاری از موارد، رعایت اقدامات محافظتی محیطی و آموزش بیمار کافی است و نیازی به تغییر دارویی نیست مگر اینکه شواهد بالینی یا آزمایشگاهی نشاندهندهٔ نیاز به تنظیم باشد.
چه توصیههای فوری برای کسی که در سرما دچار درد قفسهٔ سینه شده وجود دارد؟
ابتدا فرد را به محیط گرم منتقل کنید، او را در وضعیت نشسته یا نیمهنشسته قرار دهید و از او بخواهید نفسهای آرام و عمیق بکشد؛ گرمکردن تدریجی بدن و نوشیدن جرعههای آب ولرم میتواند کمککننده باشد. اگر درد شدید، مداوم یا همراه با تعریق سرد، تنگی نفس شدید، تهوع یا انتشار به بازو/فک است، فوراً خدمات اورژانس را خبر کنید زیرا این علائم میتواند نشانهٔ ایسکمی یا حمله قلبی باشد. در مواردی که درد خفیف و مرتبط با سرفه یا تنش عضلانی است، استراحت، گرمکردن موضعی، مسکنهای ساده و پیگیری با پزشک در صورت تداوم علائم معمولاً کافی است.
آیا درد قفسهٔ سینه در سرما معمولاً گذراست یا میتواند طولانیمدت شود؟
برای بسیاری از افراد درد ناشی از مواجههٔ کوتاهمدت با سرما گذراست و با گرمشدن و استراحت بهبود مییابد؛ اما اگر علت زمینهای مانند بیماری کرونری، برونشیت مزمن یا اسپاسم کرونر وجود داشته باشد، درد میتواند تکرار شود یا طولانیمدت گردد. اگر درد مکرر در مواجهه با سرما رخ میدهد، باید علت زمینهای بررسی و مدیریت شود؛ این ممکن است شامل کنترل عوامل خطر قلبی، درمان آسم یا برونشیت و آموزش پیشگیری باشد. در صورت تداوم یا بدتر شدن علائم، ارزیابی تخصصی قلبی یا ریوی لازم است تا از عوارض جدی جلوگیری شود.
